نوروز در افغانستان

گرامیداشت آیین نوروز در کشور افغانستان

هفت میوه ترکیبی از هفت میوه می باشد که در سفره هفت سین گذاشته می شود

جدیدترین مطالب

 نوروز در افغانستان

نوروز در افغانستان، یکی از سنت‌های باستانی است که با سیر تحولات تاریخی و با توجه به شرایط ویژه فرهنگی و جغرافیایی به شیوه‌های متفاوتی اجرا می‌شود. با مطالعه تاریخ کهن افغانستان معلوم می‌شود که این جشن نوروز در افغانستان در طول تاریخ از نسلی به نسلی منتقل شده و به صورت میراث گرانبها به جا مانده است.

تاریخچه نوروز در افغانستان

هزاران سال پیش، ساکنان سرزمین آریانا ( افغانستان، تاجیکستان و ایران) روز اول سال و آغاز بهار را با برگزاری مراسم‌های ویژه توأم با سرور و شادمانی جشن می‌گرفتند. براساس اسطوره‌های ملی، پنج هزار سال پیش در عهد یما در بلخ، جشن باستانی نوروز پایه‌ریزی شد که تا کنون با همان فر و شکوهمندی برپا می‌شود.

 در گذشته، جشن نوروز با نام‌هایی چون «جشن جمشیدی» و یا « نوروز سلطانی» یاد می‌شد و امروزه این جشن با نام‌هایی مانند «جشن نوروز»، «نوروز باستان»، «میله گل سرخ»و «عید نوروز» برگزار می‌شود.

خوشحالی مردم در روز اول نوروز
خوشحالی مردم در روز اول نوروز

شور و هیجان در مردم در روز اول نوروز
شور و هیجان در مردم در روز اول نوروز

مراسم و جشن‌های نوروز در افغانستان

نوروز در افغانستان با برگزاری مراسم و جشن‌های سنتی همراه است. برگزاری میله گل سرخ، جشن دهقان، سبزه لگد، گشت و گذار در دشت شادیان، آتش بازی در شب نوروز، دیدار از بلخ باستان زادگاه مولانای بلخ، مسابقات بزکشی و گودی‌پران بازی از جمله برنامه‌های اصلی جشن نوروز می‌باشند.

تهیه غذاهای گوناگون، هفت سین و هفت میوه از دیگر مراسم‌هایی است که مردم افغانستان در هنگام تبدیل سال نو خورشیدی به آن توجه می‌کنند.

جشن دهقان

در روز دوم نوروز از اولین ماه بهار، کشاورزان به گونه‌ای دیگر از آن تجلیل می‌کنند. آنها با برگزاری مراسم سنتی که به “جشن دهقان” مسمی است، از آمدن بهار استقبال می‌کنند.

دهقانان و باغبانان در شکوفایی و بارور شدن زمین بوسیله کاشت درختان و یا غلات نقش بارزی دارند؛ به همین سبب روز دوم  سال نو را روز دهقان نام گذاری شده است. دهقانان و باغبانان در نواحی مختلف با به نمایش گذاشتن محصولات زراعتی و وسایل پیشه خود این روز را جشن می‌گیرند.

جشن (میله) گل سرخ

جشن گل سرخ ( میله گل سرخ، گلگشت) یک جشن، ویژه ایام نوروز است. این جشن در شهر مزار شریف در ۴۰ روز اول سال و به مناسبت روییدن گل‌های سرخ (گل سرخ، لاله‌های خود رو است که از جمله اولین گل‌های بهاری شمرده می‌شود)، در دامنه دشت‌های سبز مشرف به شهر، اجرا می‌‎شود.

در طول این ۴۰ روز مردم از سرتاسر کشور برای حضور در این جشن به مزار شریف می‌روند. در این روزها مزار شریف چراغان است،

جوانان به عشرت و شادی می‌پردازند و دید و بازدیدها و نیز گشت و گذارها در اطراف مزار شریف با هیاهو جریان دارد. از میان این ۴۰ روز، روزهای چهارشنبه هر هفته به زنان فرصت داده می‌شود تا به روضه شریف (آرامگاه) بروند؛ درحالی که درهای روضه شریف در این روزها بر روی مردان بسته است، زنان با خاطر آسوده برقع‌ها را از سر می‌کشند و با یکدیگر به تفریح و میله می‌پردازند.

میله گل سرخ
جشن گل سرخ ( میله گل سرخ، گلگشت) یک جشن، ویژه ایام نوروز است.

جشن گل سرخ در مزار شریف
جشن گل سرخ در مزار شریف

تاریخچه برگزاری میله گل سرخ

میله گل سرخ از آوان پیدایش آرامگاه منسوب به حضرت علی در بلخ، برگزار می‌شده است. بر پایه روایات موجود، نخستین بار در سال ۵۳۰ هجری قمری در هنگام فرمانروایی سلطان سنجر سلجوقی کشف شده بود و با تلاطم روزگار ویران شد. سپس، در سال ۸۸۵ هجری قمری در زمان سلطان حسین پادشاه تیموری هرات بازشناسایی و اعمار شد.

مردم افغانستان بر این باوراند که پس از آن بود که برای زیارت بهاری و شرکت در میله گل سرخ، مردم نواحی بلخ، کاروان‌های متعدد زائرین از کابل، هرات، قندهار، شهرهای آسیای میانه، ایران و هند در روزهای آخر ماه حوت وارد مزار شریف می‌شدند.

جهنده بالا

میله گل سرخ به طور هم‌زمان با مراسم «جهنده بالا» انجام می‌شود. مراسم جهنده بالا از مراسم خاصی است که در زیارتگاه مسجد کبود که به آن زیارت سخی نیز می‌گویند، برگزار می‌شود.

این مراسم با افراشتن یک علم ( علمی که با پارچه‌های سبز پوشیده شده و به ژنده سخی معروف است)، در صحن مسجد کبود در صبحگاه اولین روز هر سال اجرا می‌شود. این مراسم در بستر تاریخ هم از سوی دولت‌مردان و هم از جانب توده‌ها به صورت گسترده گرامی داشته شده است.

مراسم جهنده بالا در روز اول سال نو
مراسم جهنده بالا در روز اول سال نو

برافراشتن علم در مراسم جهنده بالا
برافراشتن علم در مراسم جهنده بالا

مراسم جهنده بالا
مراسم جهنده بالا

 

سبزه لگد کردن

بخش دیگری از میله گل سرخ، رفتن به بیرون از خانه‌ها و شرکت در مراسم «سبزه لگد کردن» است. برخی از دختران و زنان افغانستان معتقدند که در جریان این چهل روز برگزاری میله گل سرخ، رفتن به سبزه‌زارها و پای کوبی بر سبزه‌ها، شر و بلا را دور می‌کند و بخت همگی را باز می‌کند.

هفت سین و هفت میوه

در افغانستان نیز مانند ایران، سفره هفت سین پهن می‌شود و سیب، سنجد، سبزی، سمارق، سرکه، سمنو و سیر اجزای تشکیل دهنده این سفره را تشکیل می‎دهد. در کنار این هفت سین، هفت میوه نیز زینت دهنده سفره می‌شود و مردم افغانستان با آن از مهمانان پذیرایی می‌کنند.

هفت میوه ترکیبی از هفت نوع میوه خشک است که شامل بادام، گردو، پسته، کشمش، زردآلو، سنجد و قیسی می‌شود؛ این ترکیب برای چند روز در آب گذاشته می‌شود به طوری که آب طعم این هفت نوع میوه را به خود می‌گیرد و شیرین می‌شود.

هفت میوه
هفت میوه ترکیبی از هفت میوه می باشد که در سفره هفت سین گذاشته می شود

تجلیل از نوروز با درست کردن سفره هفت سین
تجلیل از نوروز با درست کردن سفره هفت سین

سمنک یا سمنو

از آیین‌های دیگر نوروزی تهیه سمنک است که از دیرباز در افغانستان عمومیت دارد. سمنک نوعی غذای سنتی است که از آرد گندم، روغن و آب تهیه می‌شود. به عقیده عامه، سمنک نه تنها نذر برآمدن حاجت‌ها و مرادها است بلکه با خود برکت و خیر به ارمغان می‌آورد.

سمنک طی مراسم خاصی تهیه و به عنوان غذای نوروزی بین دوستان و اقارب توزیع می‌گردد. زنان از آغاز شب نوروز تا سپیده دم اولین روز بهار به صورت دسته جمعی به پخت سمنک و خواندن اشعار قدیمی در هنگام پخت می‌پردازند.

سمنک طی مراسم خاصی تهیه و به عنوان غذای نوروزی بین دوستان و اقارب توزیع می‌گردد
سمنک طی مراسم خاصی تهیه و به عنوان غذای نوروزی بین دوستان و اقارب توزیع می‌گردد
بزکشی

بزکشی از بازی‌های مشهور و سنتی افغانستان است که در روزهای نوروز انجام می‌شود. در این بازی، بزی را ذبح کرده و آن را در میدان روی بیرق قرار می‌دهند. بازیکنان که «چاپ انداز» نام دارند، باید لاشه بز را در حین سوارکاری از روی زمین برداشته و آن را با پیشی گرفتن از رقبا در محل مشخصی که معمولأ یک دایره علامت گذاری شده در زمین بازی است بر زمین بگذارند.

بازی بزکشی

بازی بزکشی در نوروز
بازی بزکشی در نوروز

بزکشی از بازی‌های مشهور و سنتی افغانستان است که در روزهای نوروز انجام می‌شود
شور و هیجان در بازی بزکشی

ترانه خوانی

خواندن سرود و ترانه‌های نوروزی از تفریحات جشن گل سرخ است. در این سرودها به زیبایی گل‌های شقایق، شهر مزار شریف و گنبد سبز مزار و چمنزارهای گسترده بلخ و سرافرازی و خرمی کشور اشاره می‌شود.

همچنین در این ۴۰ روز، تنین آواز ترانه مشهور« ملا ممد جان» از هر کوی و برزن شنیده می‌شود. ملا ممد جان، یکی از محبوب‌ترین سرودهای نوروزی است. این ترانه از زبان دختری سروده شده است که آرزوی همسری با جوانی به نام محمد جان (ممد جان) را دارد و آرزو می‌کند که در جشن گل سرخ، خواسته او برآورده شود.

هدیه نوروزی

یکی دیگر از سنت‌های اجتماعی مردم در استقبال از سال نو، بردن هدایای نوروزی به خانه نامزد است. این سنت که به هدف تحکیم روابط دو خویشاوند انجام می‌شود، معمولأ از طرف خانواده داماد صورت می‌گیرد. این هدایا شامل یک دست لباس، چند کیلو ماهی پخته شده، جلبی، میوه تازه، انگشتر یا گوشواره طلا همراه با گل و شیرینی است.

خانه تکانی

خانه تکانی در آستانه نوروز از سنت‌های مردم افغانستان است. زنان با شستن فرش‌ها و گردگیری خانه خود تلاش می‌کنند تا پاکیزگی و نشاط را در آستانه بهار در خانه بیاورند. تزئین و رنگ کردن خانه بعد از زمستان که دود چری‌ها رنگ و روی خانه را کدر کرده، از جمله خانه تکانی محسوب می‌شود.

مطالب دیگر

بیشتر بخوانید

نظر دهید

ایمیل شما نمایش داده نخواهد شد