بازارک, پنجشېر

عمومي کتنه

بازارک مرکز ولایت پنجشیر و شهرکی کوچک است که در بخش میانی دره در امتداد دریای پنجشیر کشیده شده و از راه زمینی حدود ۱۳۰ کیلومتر در شمال‌شرق کابل قرار دارد. این شهرک در ارتفاع نزدیک به ۲۲۰۰ متر، در میان دامنه‌های پرشیب کوه، واقع است و دریا تند و زلال در پایین سرک عمومی جریان دارد. شهرک جمع‌وجور است: بازاری از دکان‌ها، چای‌خانه‌ها و کارگاه‌ها در امتداد سرک، ادارات ولایتی و مکتب‌ها، و خانه‌هایی که در میان درختان توت و چارمغز بر دامنه‌ها و کنارهٔ دریا پراکنده‌اند. قریه‌ها تقریباً بی‌وقفه در بالا و پایین دره ادامه دارند، از این رو بازارک کمتر به شهری جداگانه می‌ماند و بیشتر پرجنب‌وجوش‌ترین بخش رشتهٔ درازی از آبادی‌هاست. شناخته‌شده‌ترین نشانهٔ آن آرامگاه احمدشاه مسعود، فرمانده برخاسته از همین دره است که در سال ۲۰۰۱ میلادی درگذشت؛ این آرامگاه بر تپه‌یی در سریچه بالای دریا قرار دارد و بازدیدکنندگانی را از سراسر کشور به سوی خود می‌کشاند. جدا از آن، بازارک پایگاه مناسبی برای گشتن در بخش میانی دره است، با پیاده‌روی در دره‌های فرعی، میله‌گاه‌های کنار دریا و سفر با موتر به مراکز ولسوالی‌های بالایی.

تاریخ

بازارک از دیرباز یکی از آبادی‌های اصلی میانهٔ پنجشیر بوده است؛ قریه‌یی بازاری که مردم دره‌های فرعی اطراف برای داد و ستد به آن می‌آمدند. به نظر می‌رسد نام آن به معنای «بازار کوچک» باشد. در بیشتر دوران تاریخ خود، بازارک قریه‌یی در درون درهٔ بزرگ‌تر بود که نخست از کابل و بعدها به‌عنوان بخشی از ولایت پروان اداره می‌شد. هنگامی که پنجشیر در سال ۲۰۰۴ میلادی ولایت شد، بازارک به‌عنوان مرکز آن برگزیده شد و از آن پس با ساختمان‌های تازهٔ دولتی، سرک پخته، مکتب‌ها و بازاری بزرگ‌تر گسترش یافته است. احمدشاه مسعود پس از درگذشتش در سال ۲۰۰۱ میلادی در سریچه، نزدیک شهرک، به خاک سپرده شد و آرامگاه او شناخته‌شده‌ترین نشانهٔ شهرک شده است. درهٔ اطراف شهرک در اواخر قرن بیستم میلادی شاهد جنگ‌های طولانی بود.

کلتور

زبان مردم بازارک دری است و بیشتر باشندگان آن مسلمان سنی‌اند. این شهرک به‌عنوان مرکز ولایت، مردم همهٔ ولسوالی‌های پنجشیر را گرد هم می‌آورد و بازار آن جای رد و بدل شدن خبرهای بالا و پایین دره است. آرامگاه سریچه برای بسیاری از افغان‌ها جای زیارت و دعاست و خانواده‌ها و گروه‌هایی از کابل و دیگر جاها، به‌ویژه در روزهای رخصتی، برای ادای احترام به آن‌جا می‌آیند. زیارتگاه‌های محلی، مسجدها و چای‌خانه‌ها دیگر کانون‌های زندگی اجتماعی‌اند. در نوروز و عید، خانواده‌ها در کنار دریا و در باغ‌ها به میله می‌روند، و عروسی‌ها که معمولاً پس از حاصل‌برداری برگزار می‌شوند، خویشاوندان را از سراسر دره گرد می‌آورند.

طبیعت

بازارک بر نوار باریکی از زمین هموار در کنار دریای پنجشیر قرار دارد و کوه‌ها در دو سوی آن با شیب تند سر برافراشته‌اند؛ ستیغ‌های بلند از خزان تا اوایل تابستان برف دارند. دریا در این‌جا پهن و تند است، آبش سرد و زلال، و پل‌های پیاده‌رو از روی آن به قریه‌های کرانهٔ دیگر می‌رسند. در اطراف شهرک، کشتزارهای پله‌پلهٔ آبی گندم و جواری در سایهٔ درختان توت، چارمغز، زردآلو و بید از دامنه‌های پایینی بالا می‌روند. بالاتر از زمین‌های زیر کشت، دامنه‌ها پرشیب، سنگلاخ و خشک‌اند و پس از آب شدن برف‌ها بوته‌ها و گل‌های بهاری در آن‌ها می‌روید. در نزدیکی شهرک دره‌های فرعی به سوی کوه‌ها باز می‌شوند که هر کدام جویبار خود را دارد و راه‌های پیاده از آن‌ها به چراگاه‌های بلند می‌رسند.

خواړه

چای‌خانه‌ها و غذاخانه‌های کوچک بازار بازارک غذاهای یک شهرک کوهستانی را عرضه می‌کنند: شوربا، کباب، قابلی پلو، ماهی سرخ‌کردهٔ دریا و نان تازه، همراه با چای سبز در سراسر روز. در تابستان، میله‌گاه‌های کنار دریا که میان بازدیدکنندگان کابلی محبوب‌اند، ماهی و کباب را در فضای باز آماده می‌کنند. بازار محصولات محلی فصل را می‌فروشد، به‌ویژه توت تازه در اوایل تابستان و پس از آن زردآلو، سیب و چارمغز، و توت خشک و تلخان در سراسر سال به فروش می‌رسد. لبنیات گله‌های دره، از جمله ماست، قروت و مسکه، از قریه‌های اطراف به بازار آورده می‌شود.

لاسي صنایع

بازار بازارک پیش از هر چیز بازاری کاربردی برای مردم دره است که تکه، لباس، لوازم خانه، افزار و مواد خوراکی آورده‌شده از کابل را در کنار محصولات محلی می‌فروشد. برخی سوداگران به خرید و فروش زمرد پنجشیر و دیگر سنگ‌ها می‌پردازند، اما هر کسی که سنگ قیمتی می‌خرد باید هم از فروشنده و هم از خود سنگ اطمینان داشته باشد. جوراب، دستکش و کلاه‌های بافتهٔ پشمی قریه‌های اطراف، و کلاه‌ها و پارچه‌های گلدوزی‌شدهٔ زنان محلی را گاهی، به‌ویژه با نزدیک شدن زمستان، می‌توان در بازار یافت. خریطه‌های توت خشک و چارمغز رایج‌ترین سوغاتی است که بازدیدکنندگان با خود به خانه می‌برند.

د سفر وخت

بازارک از ثور تا میزان در خوشایندترین حالت خود است. اواخر بهار سبز است؛ دریا از آب برف‌ها بلند و پرخروش است و باغ‌ها پر از شگوفه. جوزا و سرطان روزها گرم و شب‌ها خنک‌اند و فصل چیدن توت است؛ این زمان همچنین هنگامی است که بازدیدکنندگان کابلی، به‌ویژه در روزهای جمعه و رخصتی‌ها، بیشتر می‌آیند. خزان، در سنبله و میزان، صاف و آرام است، با سفیدارهای طلایی و کشتزارهای درو شده. زمستان دراز و سرد است: برف تقریباً از قوس تا حوت شهرک را می‌پوشاند، دما بسیار پایین‌تر از صفر می‌رود، و سرک بالای دره، با آن‌که تا حد امکان باز نگه داشته می‌شود، ممکن است پس از برف سنگین یا برفکوچ برای مدتی بسته شود.

د رسېدو لاره

بازارک حدود ۱۳۰ کیلومتر از کابل فاصله دارد، یعنی نزدیک به دو و نیم تا سه ساعت راه با موتر. این راه از شاهراه شمال کابل به سوی چاریکار می‌رود، به سوی شرق به گلبهار می‌پیچد و سپس از تنگی دهانهٔ درهٔ پنجشیر وارد دره می‌شود و پس از گذشتن از عنابه و رخه، بر سرکی پخته که در امتداد دریا کشیده شده است، به بازارک می‌رسد. از چاریکار این راه نزدیک به یک و نیم ساعت طول می‌کشد. موترهای مسافربری به‌طور منظم از کابل و گلبهار حرکت می‌کنند. آن سوی بازارک، سرک تا مراکز ولسوالی‌های بالایی ادامه دارد و در تابستان راه‌های ناهموار به سوی کوتل انجمن و بدخشان پیش می‌روند. وضعیت سرک‌ها و شرایط محلی تغییر می‌کند، از این رو مسافران باید پیش از حرکت از وضعیت کنونی آگاه شوند.

د اوسېدو ځای

بازارک شمار اندکی هوتل و مهمانخانهٔ ساده دارد که بیشتر در امتداد سرک عمومی و نزدیک دریا قرار دارند و مسافران افغان، کارمندان دولت و بازدیدکنندگان آخر هفته از کابل از آن‌ها استفاده می‌کنند. اتاق‌ها ابتدایی‌اند و گرمی اتاق، آب گرم و برق ممکن است به فصل و وضع برق محلی بستگی داشته باشد. بیرون از شهرک، شیوهٔ معمول اقامت، مهمان شدن در خانه‌یی در قریه است که از پیش از راه آشنایان محلی ترتیب داده می‌شود. چون می‌توان در یک روز طولانی از کابل به دره رفت و برگشت، بسیاری از بازدیدکنندگان اصلاً شب نمی‌مانند، و به کسانی که می‌مانند توصیه می‌شود پیش از رسیدن اتاق خود را بگیرند، به‌ویژه در رخصتی‌های تابستان که تقاضا از همه بیشتر است.

سیمه‌ییز ترانسپورت

بازارک کوچک است و بازار و کنارهٔ دریای آن را می‌توان پیاده گشت، هرچند شهرک تا مسافهٔ قابل توجهی در امتداد سرک کشیده شده است. تکسی‌های مسافربری و منی‌بس‌هایی که در بالا و پایین دره رفت‌وآمد می‌کنند در بازار توقف می‌کنند و در امتداد سرک عمومی هم با اشارهٔ دست می‌ایستند. برای رفتن به آرامگاه سریچه، دره‌های فرعی و مراکز ولسوالی‌های بالایی، بیشتر بازدیدکنندگان از موتر کرایی با دریور یا تکسی محلی استفاده می‌کنند. موترهای سراچهٔ مسافربری به قریه‌های دور از سرک عمومی می‌روند. در دره‌های فرعی و در راه‌های چراگاه‌های بلند، مردم پیاده می‌روند و خرها و اسپ‌ها بار را به جاهایی می‌برند که موتر نمی‌تواند برود.

کلیدي حقیقتونه

ديموګرافي

نفوس: ۵٬۰۰۰ List of cities in Afghanistan

جغرافیه

لوړوالی: ۲٬۲۰۰ متره
اقلیم: اقلیم کوهستانی: تابستان‌های معتدل با شب‌های خنک و زمستان‌های طولانی و پربرف با یخبندان سخت

عملي معلومات

د سفر غوره میاشتې: از جوزا تا میزان
د کابل نه واټن: ۱۳۰ کیلومتره
د کابل نه د سفر وخت: حدود دو و نیم تا سه ساعت با موتر

سرچینې

List of cities in Afghanistan — Wikipedia