ښار
جلال آباد
جلال‌آباد، مرکز ولایت ننگرهار، شهری گرم و سرسبز با باغ‌ها، درختان مرکبات و بازارهای پرجنب‌وجوش نزدیک پیوستگاه دریاهای کنر و کابل است.
عمومي کتنه
جلال‌آباد مرکز ولایت ننگرهار و بزرگ‌ترین شهر شرق افغانستان است. این شهر در کنار جنوبی دریای کابل و نزدیک پیوستگاه آن با دریای کنر، در ارتفاعی کمتر از ۶۰۰ متر قرار دارد و همین آن را یکی از گرم‌ترین شهرهای کشور ساخته است. کابل از راه زمینی حدود ۱۵۰ کیلومتر در غرب آن است و مرز پاکستان در تورخم در شرق آن قرار دارد.
این شهر از دیرباز به باغ‌ها، نخل‌ها و درختان مرکبات و زمستان‌های معتدلش شهرت دارد. درختان بر بسیاری از سرک‌های قدیمی‌تر سایه می‌اندازند و خانه‌ها در حویلی‌های دیواردار با درختان مالته و انار قرار دارند. در اطراف مرکز شهر، بازارهای شلوغ میوه، تکه، اجناس خانه و کالاهای وارداتی‌ای را می‌فروشند که از راه تجارتی پاکستان آورده می‌شود.
جلال‌آباد مرکز تجارتی سراسر حوزهٔ شرق است و افزون بر ننگرهار، به لغمان، کنر و نورستان نیز خدمت می‌کند. این شهر مرکز آموزشی نیز هست: پوهنتون ننگرهار، یکی از پوهنتون‌های قدیمی‌تر کشور، در اینجا قرار دارد. حومه‌های تازه‌تر و شهرک‌های رهایشی طرح‌ریزی‌شده در امتداد سرک‌های اصلی گسترش یافته‌اند.
بازدیدکنندگان برای آفتاب زمستانی، شکوفه‌های بهاری و زندگی پرجوش بازارها به اینجا می‌آیند، و این شهر نقطهٔ آغاز سفر به محوطهٔ بودایی هده و بالای درهٔ کنر است.
تاریخ
شهر کنونی در قرن شانزدهم میلادی به دست اکبر، پادشاه گورکانی هند، بنیاد گذاشته شد و نام او، جلال‌الدین، را بر خود دارد؛ سال ۱۵۷۰ میلادی معمولاً سال بنیادگذاری آن دانسته می‌شود. این شهر در نزدیکی بقایای سکونتگاه‌هایی بسیار کهن‌تر رشد کرد، زیرا دشت اطراف آن قرن‌ها پیش‌تر یکی از مراکز مهم آیین بودایی بوده است.
در قرن‌های نوزدهم و بیستم میلادی، جلال‌آباد به خاطر آب‌وهوای گرم و باغ‌هایش اقامتگاه زمستانی فرمانروایان افغانستان بود. در جریان نخستین جنگ افغان و انگلیس، یک پادگان انگلیسی در سال‌های ۱۸۴۱ و ۱۸۴۲ میلادی در محاصره‌ای طولانی شهر را در دست نگه داشت.
امیر حبیب‌الله خان زمستان‌های بسیاری را در اینجا گذراند و پس از مرگش در سال ۱۹۱۹ میلادی در جلال‌آباد به خاک سپرده شد. پسرش، شاه امان‌الله خان، که در تبعید درگذشت، بعدها در کنار او دفن شد و آرامگاه آنان در باغی در شهر قرار دارد. خان عبدالغفار خان، رهبر پشتون، نیز به خواست خودش در سال ۱۹۸۸ میلادی در جلال‌آباد به خاک سپرده شد.
کلتور
پشتو زبان روزمرهٔ کوچه‌ها و بازارهای جلال‌آباد است و دری نیز به‌گستردگی گفته و فهمیده می‌شود، به‌ویژه در میان بازرگانان، کارمندان دولت و کسانی که از دیگر نقاط کشور به اینجا آمده‌اند. خانواده‌هایی از سراسر شرق در این شهر زندگی می‌کنند و پیوندهای دیرینهٔ آن با پشاور، در آن سوی مرز، در دکان‌ها، غذا و موسیقی‌اش پیداست.
جمعه روز اصلی رخصتی است؛ مسجدها برای نماز جمعه پر می‌شوند و خانواده‌ها به دیدن خویشاوندان یا باغ‌های کنار شهر می‌روند. عید لباس نو، دید و بازدید و بازارهای شلوغ را با خود می‌آورد. در بهار، هنگامی که درختان نارنج گل می‌کنند، مردم از کابل و ولایت‌های دیگر برای لذت بردن از بوی خوش و گرما به اینجا می‌آیند و میله‌ها و محفل‌های شعرخوانی رونق می‌گیرد.
کرکت ورزش اصلی شهر است و جلال‌آباد افزون بر یک ستدیوم بزرگ کرکت در حومهٔ خود، زمین‌های غیررسمی بسیاری در پارک‌ها و زمین‌های باز دارد. موسیقی پشتو، از نواختن سنتی رباب تا آهنگ‌های عامه‌پسند، در دکان‌ها و تکسی‌ها شنیده می‌شود.
طبیعت
جلال‌آباد در کف هموار درهٔ دریای کابل قرار دارد؛ در شمال آن تپه‌های برهنه و سنگی است و در روزهای صاف، ستیغ سپین‌غر که بیشتر سال پوشیده از برف است، در جنوب دیده می‌شود. دریای کابل در کنار شمالی شهر جریان دارد و دریای کنر اندکی دورتر در شمال‌شرق به آن می‌پیوندد.
فضای سبز بخش بزرگی از سیمای شهر است. جوی‌های آبیاری باغ‌های مرکبات، انار و توت را آب می‌دهند و نخل‌ها و درختان اکالیپتوس در کنار بسیاری از سرک‌ها صف کشیده‌اند؛ همین به جلال‌آباد حال‌وهوایی بسیار متفاوت از شهرهای خشک فلات می‌بخشد. پارک‌های عمومی و باغ‌های شخصی در روزهای جمعه و رخصتی‌ها پررفت‌وآمد است.
در کناره‌های شهر، باغ‌ها جای خود را به کشتزارهای گندم، شالی و نیشکر، باغ‌های میوه و کانال‌های فارم‌های دولتی قدیمی می‌دهند. در زمستان هوای خنک و صاف، قدم زدن در کنار کانال‌ها و کرانه‌های دریا را دلپذیر می‌سازد.
خواړه
بازارهای جلال‌آباد بیشتر سال پر از میوه است: مالته و نارنج در زمستان، سپس لوکات، توت و خربوزه، و در تابستان انبه‌ای که از پاکستان آورده می‌شود. آب تازهٔ نیشکر که دست‌فروشان کنار سرک در همان جا می‌گیرند، در روزهای گرم نوشیدنی محبوب شهر است.
غذای کنار سرک رونق فراوان دارد. چپلی‌کباب که در دکه‌ها در تابه‌های پهن سرخ می‌شود، با نان و پیاز خورده می‌شود، و تکه‌کباب و کوفته‌کباب، پکوره و سمبوسه در سراسر روز فروخته می‌شود. رستورانت‌ها کرایی و قابلی پلو می‌دهند و ماهی سرخ‌شده در ماه‌های خنک‌تر محبوب است.
چای پیوسته نوشیده می‌شود، چای سبز با هیل بیشتر از چای سیاه، و شیرینی‌فروشی‌ها جلیبی و دیگر شیرینی‌های سرخ‌شده و همچنین شیرینی‌هایی می‌فروشند که با شیر درست می‌شوند. در تابستان، شیریخ، نوعی آیسکریم با گلاب و پسته، و فالوده از روی کراچی‌ها فروخته می‌شود.
لاسي صنایع
جلال‌آباد بیش از هر چیز شهری تجارتی است و بازارهایش بسیار بیشتر از آنچه می‌سازند، می‌فروشند. بازارهای تکه‌فروشی تکهٔ پیراهن و تنبان را در هر ضخامتی دارند و خیاطی‌ها در یکی دو روز لباس را به اندازه می‌دوزند. کلاه‌های گلدوزی‌شده، عرقچین، لنگی و شال‌های نقش‌دار زمستانی در سراسر مرکز شهر فروخته می‌شود.
کارگاه‌های محلی چپلی چرمی، بوریا و سبد از برگ نخل و فرنیچر سادهٔ چوبی می‌سازند و آهنگران در کوچه‌های قدیمی‌تر چاقو و اجناس فلزی تولید می‌کنند. زیورات طلا و نقره در دکان‌های زرگری که در بازار کنار هم قرار دارند، بیشتر به سبک‌هایی که در سراسر منطقه رایج است، فروخته می‌شود.
قالین، گلیم و دیگر صنایع دستی سایر نقاط افغانستان در چند دکان پیدا می‌شود، اما خریداران نباید انتظار تنوعی را داشته باشند که در کابل، هرات یا مزارشریف دیده می‌شود.
د سفر وخت
جلال‌آباد از میزان تا حمل در بهترین حالت خود است. روزهای زمستان معمولاً آفتابی است و در نیمه‌روز به اندازه‌ای گرم که لباس سبک بس است؛ شام‌ها خنک است و گاهی در درهٔ دریا مه می‌نشیند. در همین فصل، شهر از مهمانانی که از سرمای کابل گریخته‌اند، بیش از هر زمان دیگری پر است. از اواخر خزان تا پایان زمستان، بازارها پر از مالته است.
در آغاز بهار درختان مرکبات شکوفه می‌کنند و باغ‌ها سبز است؛ این زمان برای گشت‌وگذار پیاده در شهر بسیار مناسب است. نوروز و هفته‌های پیش و پس از آن هوایی معتدل و دلپذیر دارد.
تابستان طولانی و بسیار گرم است. از اواخر ثور تا سنبله دمای بعدازظهر اغلب از ۴۰ درجهٔ سانتی‌گراد بالاتر می‌رود و توفان‌های گرد و خاک و دوره‌های رطوبت بر دشواری هوا می‌افزاید. کسانی که در این فصل می‌آیند، بهتر است بیرون رفتن را برای صبح زود و شام برنامه‌ریزی کنند، یعنی هنگامی که سرک‌ها و پارک‌ها دوباره جان می‌گیرند.
د رسېدو لاره
سرک اصلی کابل پس از آن‌که در بخش پایانی راه در امتداد دریای کابل پیش می‌رود، از غرب وارد جلال‌آباد می‌شود؛ این راه حدود ۱۵۰ کیلومتری معمولاً حدود سه ساعت طول می‌کشد. منی‌بس‌ها و تکسی‌های مسافربری راه دور از کابل به اده‌های موتر در کنار شهر می‌رسند و موترهای مقصدهای دیگر از اده‌های جداگانهٔ خود حرکت می‌کنند.
جلال‌آباد مرکز ترانسپورتی حوزهٔ شرق است. موترهای مسافربری به‌طور منظم به مهترلام در لغمان، حدود یک ساعت راه در شمال‌غرب، و به اسعدآباد در کنر، حدود دو ساعت راه در بالای درهٔ کنر، حرکت می‌کنند. مسافرانی که به پشاور می‌روند یا از آنجا می‌آیند، در راه تورخم، که حدود ۷۵ کیلومتر در شرق است، از این شهر می‌گذرند.
میدان هوایی جلال‌آباد درست بیرون از شهر قرار دارد و در دوره‌های مختلف پروازهای داخلی به آن انجام شده است. وضعیت سرک‌ها و شرایط محلی تغییر می‌کند، از این رو مسافران باید پیش از حرکت از وضعیت کنونی آگاه شوند.
د اوسېدو ځای
جلال‌آباد بیشترین گزینه‌های اقامت را در شرق افغانستان دارد. هوتل‌ها در مرکز تجارتی و اطراف آن و در امتداد سرک‌های اصلی ورودی شهر جمع شده‌اند؛ از اتاق‌های ساده بالای دکان‌ها که بیشتر بازرگانان و رانندگان از آنها استفاده می‌کنند، تا هوتل‌های بزرگ‌تر با رستورانت و تالار جلسات که مسافران تجارتی و مقام‌های دولتی در آنها می‌مانند.
مهمانخانه‌ها در ناحیه‌های رهایشی اتاق‌های آرام‌تری دارند، اغلب در خانه‌ای با باغ دیواردار، و برخی از آنها به پذیرایی از مهمانانی که مدت طولانی‌تری می‌مانند، عادت دارند. خانواده‌هایی که از کابل می‌آیند، اغلب نزد خویشاوندان می‌مانند و بازدیدکنندگانی که آشنایان محلی دارند نیز ممکن است به همین گونه دعوت شوند.
در تابستان، ایرکاندیشن، پکه و برق مطمئن از وسایل گرمایشی مهم‌تر است، از این رو بهتر است پیشاپیش دربارهٔ آنها پرسید. کیفیت جاها از یکی به دیگری تفاوت زیادی دارد.
سیمه‌ییز ترانسپورت
رکشاهای موتری شیوهٔ شناخته‌شدهٔ رفت‌وآمد در جلال‌آباد است. همه جا دیده می‌شوند، دو یا سه مسافر را می‌برند و سریع‌ترین گزینه برای رفت‌وآمدهای کوتاه در مرکز شهر و بازارها هستند؛ کرایه پیش از حرکت توافق می‌شود. تکسی‌های عادی و تکسی‌های مسافربری در سرک‌های اصلی کار می‌کنند و منی‌بس‌ها مرکز شهر را با حومه‌ها وصل می‌کنند.
بسیاری از باشندگان شهر از بایسکل و موترسایکل استفاده می‌کنند که برای سرک‌های هموار مناسب است، و بخش‌های قدیمی‌تر شهر و بازارها را پیاده آسان‌تر از همه می‌توان گشت، به‌ویژه در خنکی صبح زمستان.
برای سفر به بیرون از شهر، به هده، ذخیره‌گاه درونته یا ولسوالی‌های اطراف، موتر شخصی با راننده گزینهٔ معمول است و می‌توان آن را از راه هوتل‌ها یا آشنایان محلی فراهم کرد. ترافیک مرکز شهر در ساعت‌های شلوغ روز ممکن است سنگین باشد.
کلیدي حقیقتونه
ديموګرافي
- نفوس
- ۲۶۳٬۳۱۲ List of cities in Afghanistan
جغرافیه
- لوړوالی
- ۵۸۰ متره
- اقلیم
- گرم و خشک: تابستان‌های بسیار داغ و زمستان‌های معتدل و آفتابی، تنها با یخبندان گاه‌گاهی
تاریخ
- د تاسیس کال
- ۱۵۷۰
عملي معلومات
- د سفر غوره میاشتې
- از میزان تا حمل
- د کابل نه واټن
- ۱۵۰ کیلومتره
- د کابل نه د سفر وخت
- حدود ۳ ساعت با موتر
سرچینې
- List of cities in Afghanistan — Wikipedia
تازه شوی
خبرپاڼه
د افغانستان سفر په اړه ګاه‌ګاهي تازه معلومات د ATIS څخه ترلاسه کړئ.