ښار
کابل
کابل، پایتخت افغانستان، شهری در حلقهٔ کوه‌هاست با بازارهای پرجوش‌وخروش، باغ پله‌پلهٔ بابر، دیوارهای کهن بر فراز کوه و محله‌هایی که به‌سرعت گسترش می‌یابند.
عمومي کتنه
کابل پایتخت و به‌مراتب بزرگ‌ترین شهر افغانستان است که در حوزه‌یی مرتفع در ولایت کابل، در ارتفاع حدود ۱۷۹۰ متر، گسترده شده است. دریای کابل از غرب به شرق از میان شهر می‌گذرد و شهر در میان حلقه‌یی از کوه‌های برهنه رشد کرده است؛ خانه‌ها از دامنه‌های کوه آسمایی و کوه شیردروازه، دو کوهی که بر فراز شهر کهنه سر برافراشته‌اند، بالا رفته‌اند.
شهر از ناحیه‌هایی با ویژگی‌های گوناگون تشکیل شده است. محله‌های کهنهٔ نزدیک دریا، در اطراف پل خشتی، شوربازار و مرادخانی، شبکهٔ درهمی از کوچه‌ها، مسجدها و بازارها هستند. شهر نو، که در قرن بیستم میلادی طرح‌ریزی شد، مرکز تجارتی شهر است و وزیر اکبرخان در شرق آن ناحیهٔ رهایشی آرام‌تری است. کارتهٔ سه، کارتهٔ چهار و ساحهٔ پوهنتون در غرب و خیرخانه در شمال قرار دارند، و حومه‌های تازه‌تری مانند دشت برچی تا دوردست‌های دشت گسترش یافته‌اند.
برای بازدیدکنندگان، کابل معمولاً نخستین نقطهٔ رسیدن است و شهری است که ارزش چند روز ماندن را دارد. دیدنی‌های اصلی آن عبارت‌اند از باغ بابر، موزیم ملی و قصر دارالامان، قلعهٔ بالاحصار بر فراز تپه، دیوارهای کهن شهر، مسجدهای کنار دریا و بازارها، و همچنین منظره‌های گسترده بر فراز بام‌ها از تپهٔ بی‌بی مهرو و دیگر تپه‌ها.
تاریخ
کابل شهری باستانی است و بخش‌هایی از دیوار کهن هنوز در امتداد ستیغ کوه شیردروازه بر فراز شهر کهنه بالا می‌رود؛ گمان می‌رود بخش‌هایی از آن به‌مراتب بیش از هزار سال قدمت داشته باشد. این شهر پیش از آن‌که تا قرن دهم میلادی زیر فرمان مسلمانان درآید، یکی از مراکز فرمانروایی کابلشاهان بود، و بعدها به‌عنوان منزلگاهی بر راه‌های تجارتی میان آسیای میانه و هند رونق یافت.
بابر در سال ۱۵۰۴ میلادی کابل را پایتخت خود ساخت و وصیت کرد که در همین شهر به خاک سپرده شود؛ آرامگاه او در باغی قرار دارد که خودش بر دامنه‌های شیردروازه طرح کرده بود. در سال ۱۷۷۶ میلادی تیمورشاه درانی پایتخت درانیان را از کندهار به کابل انتقال داد و کابل از آن زمان تا کنون پایتخت مانده است. قصر ارگ در اواخر قرن نوزدهم میلادی ساخته شد و در دههٔ ۱۹۲۰ میلادی شاه امان‌الله ساختن ناحیهٔ نوی دارالامان را همراه با قصر آن آغاز کرد. شهر در جنگ‌های دههٔ ۱۹۹۰ میلادی به‌شدت ویران شد و در دهه‌های پس از آن به‌گونهٔ چشمگیری گسترش یافته است.
کلتور
کابل محل گردهمایی مردم از همهٔ مناطق افغانستان است و در کوچه و بازار آن دری، پشتو و بسیاری زبان‌های دیگر شنیده می‌شود و دری زبان مشترک روزمره است. زندگی دینی بر محور مسجدها و زیارتگاه‌ها می‌چرخد، از جمله مسجد شاه دوشمشیره در کنار دریا، مسجد بزرگ پل خشتی و زیارت سخی در کارتهٔ سخی بر دامنهٔ کوه آسمایی، که در نوروز مردم انبوهی در آن گرد می‌آیند.
این شهر از دیرباز مرکز هنرهای کشور بوده است. محلهٔ کهنهٔ خرابات نسل‌ها خانهٔ استادان موسیقی کلاسیک افغانستان بود، و شاعران، خوشنویسان و نقاشان کابل در شکل‌گیری فرهنگ ملی نقش داشته‌اند. گدی‌پران‌بازی، به‌ویژه در جمعه‌های زمستان، از دیرباز سرگرمی محبوب مردم بوده است، همچنان نگهداری کفتر و پرندگان خوش‌آواز، و کرکت و فوتبال نیز هواداران پرشوری دارند.
طبیعت
کابل در حوزه‌یی پهناور و در میان کوه‌ها قرار دارد؛ کوه‌های برف‌پوش پغمان در غرب آن است و در روزهای صاف، هندوکش بلندتر در شمال دیده می‌شود. در داخل شهر، ستیغ‌های سنگی مانند آسمایی، شیردروازه و بی‌بی مهرو ناگهان از دل دشت پر از ساختمان سر بر می‌آورند و از قله‌های آن‌ها منظرهٔ گسترده‌یی از بام‌های شهر دیده می‌شود.
دریای کابل از مرکز شهر می‌گذرد، هرچند بستر آن در بیشتر ماه‌های سال کم‌آب یا تقریباً خشک است و در بهار با آب شدن برف‌ها پرآب‌تر می‌شود. فضای سبز اندک و بسیار ارزشمند است: باغ پله‌پلهٔ بابر، پارک زرنگار در مرکز شهر و سرک‌های درخت‌کاری‌شده به سوی دارالامان پناهگاه‌های اصلی‌اند، و بند قرغه در کنارهٔ غربی شهر آب باز و تپه‌هایی برای پیاده‌روی دارد. باغ وحش کنار دریا یکی از جاهای محبوب سیل و تفریح خانواده‌هاست.
خواړه
در کابل غذاهای هر گوشهٔ کشور خورده می‌شود و آشپزخانه‌های آن آغاز خوبی برای آشنایی با غذای افغانی است. قابلی پلو، برنجی که با گوشت گوسفند پخته و رویش زردک و کشمش ریخته می‌شود، اغلب گفته می‌شود نامش را از همین شهر گرفته است و غذای جشن‌هاست. منتو، خمیرهای بخارپز که رویش ماست و قورمهٔ گوشت و دال ریخته می‌شود، آشک که با گندنه پر می‌شود، و بولانی، نان نازکی که با کچالو یا سبزی پر می‌شود، همراه با کباب سیخی و نان تازهٔ تنوری از غذاهای محبوب روزمره‌اند.
فصل‌ها سفره را دگرگون می‌کنند. زمستان حلیم صبحانه و رسم قدیمی کابلی‌ها، یعنی خوردن ماهی سرخ‌کرده با جلبی، شیرینی ترد و شربت‌خورده، را با خود می‌آورد. در تابستان دست‌فروشان شیریخ گلاب‌دار می‌فروشند، و در نوروز خانواده‌ها هفت‌میوه، هفت گونه میوهٔ خشک و مغز که در آب خیسانده می‌شود، و سمنک، حلوای شیرینی از گندم، آماده می‌کنند. چای سبز و سیاه همراه همه چیز است.
لاسي صنایع
کابل بازار اصلی کشور برای صنایع دستی است که از ولایات آورده می‌شود. قالین و گلیم شمال و غرب، لاجورد بدخشان، پارچه‌های گلدوزی‌شده، چپن، کلاه قره‌قل، ظروف مسی و برنجی و شیشهٔ آبی هرات، همراه با سفال استالف از بیرون شهر، همه از دکان‌های آن می‌گذرد.
کوچهٔ مرغ‌فروشی و کوچه‌های اطراف آن در شهر نو از دیرباز جای گشت‌وگذار در میان قالین‌ها، زیورات و عتیقه‌جات بوده است. در مرادخانی، گوشهٔ بازسازی‌شده‌یی از شهر کهنه، کارگاه‌ها پیشه‌وران را در رشته‌های کنده‌کاری چوب، خوشنویسی، سفالگری و زرگری آموزش داده‌اند، و پنجره‌های مشبک و بالکن‌های چوبی کنده‌کاری‌شدهٔ خانه‌های کهنهٔ آن خود هنری جداگانه است. بازدیدکنندگانی که عتیقه می‌خرند باید بدانند که بردن آثار باستانی اصیل به بیرون از کشور محدودیت دارد.
د سفر وخت
خوش‌آب‌وهواترین ماه‌ها از ثور تا جوزا و سنبله و میزان است. بهار روزهای معتدل، شب‌های خنک و باران‌های گاه‌گاهی دارد، باغ‌ها شگوفه می‌کنند و جشن‌های نوروز در اول حمل برگزار می‌شود. تابستان خشک و آفتابی است و دمای هوا در بعدازظهرها اغلب کمی از ۳۰ درجهٔ سانتی‌گراد بالاتر می‌رود، هرچند ارتفاع شهر شب‌ها را خوشایند نگه می‌دارد.
خزان صاف و آرام است و بازارها از انگور، انار و خربوزهٔ ولایات پر می‌شود. زمستان، از قوس تا دلو، سرد است، برف زیاد می‌بارد و شب‌ها دما بسیار پایین‌تر از صفر می‌رود. دود بخاری‌های ذغال‌سنگ و چوب در روزهای بی‌باد زمستان می‌تواند حوزهٔ کابل را زیر لایهٔ غلیظی از دود و آلودگی هوا بپوشاند، و کسانی که مشکل تنفسی دارند باید این را در نظر داشته باشند. ماه رمضان، که تاریخ آن هر سال جابه‌جا می‌شود، آهنگ زندگی شهر را دگرگون می‌کند: روزها آرام و شام‌ها پرجنب‌وجوش است.
د رسېدو لاره
میدان هوایی بین‌المللی کابل (KBL) در کنارهٔ شمال‌شرقی شهر، حدود ۵ کیلومتر دورتر از مرکز، قرار دارد و میزبان پروازهای بین‌المللی و داخلی بوده است؛ این میدان هوایی دروازهٔ اصلی هوایی افغانستان است.
از نگاه راه زمینی، کابل محور شبکهٔ شاهراه‌های کشور است. سرک شمال از چاریکار و کوتل سالنگ می‌گذرد و به مزار شریف، در حدود ۴۲۰ کیلومتری، می‌رسد. شاهراه شرقی پس از حدود ۱۵۰ کیلومتر، یعنی نزدیک به سه ساعت، به جلال‌آباد می‌رسد و تا سرحد پاکستان در تورخم ادامه می‌یابد. در جنوب، شاهراه کندهار از میدان‌شهر و غزنی، در حدود ۱۵۰ کیلومتری کابل، می‌گذرد و پس از نزدیک به ۴۸۰ کیلومتر به کندهار می‌رسد. بامیان از راه میدان وردک در حدود ۱۸۰ کیلومتری غرب کابل قرار دارد. وضعیت سرک‌ها و شرایط محلی تغییر می‌کند، از این رو مسافران باید پیش از حرکت از وضعیت کنونی آگاه شوند.
د اوسېدو ځای
کابل بیشترین گزینه‌های اقامت را در کشور دارد، از هوتل‌های بزرگ تا مهمانخانه‌های کوچک. بیشتر هوتل‌های بزرگ‌تر در شهر نو، وزیر اکبرخان و اطراف آن‌ها و در امتداد سرک‌های منتهی به میدان هوایی قرار دارند، و بسیاری از آن‌ها در دروازه‌های خود تدابیر امنیتی و در پشت آن باغ‌های دیواردار دارند. هوتل‌های کوچک‌تر و مهمانخانه‌های خانوادگی در نواحی رهایشی مانند کارتهٔ سه و کارتهٔ چهار پراکنده‌اند.
هوتل‌های ارزان‌قیمت در اطراف اده‌های بس و تکسی و ساحه‌های بازار کهنه جمع شده‌اند، اما کیفیت آن‌ها بسیار متفاوت است و بسیاری بیشتر برای مسافران افغان در نظر گرفته شده‌اند. بازدیدکنندگانی که مدت طولانی‌تری می‌مانند اغلب در مهمانخانه‌هایی که غذا هم فراهم می‌کنند اتاق کرایه می‌کنند، و بسیاری از کسانی که از خارج می‌آیند نزد خانواده یا دوستان خود می‌مانند. برق گاهی قطع می‌شود، از این رو بهتر است پرسیده شود که آیا آن‌جا جنراتور یا برق آفتابی پشتیبان دارد.
سیمه‌ییز ترانسپورت
تکسی‌های زرد و سفید در همه جای کابل دیده می‌شوند و آسان‌ترین وسیلهٔ رفت‌وآمد برای بازدیدکنندگان‌اند؛ کرایه پیش از حرکت توافق می‌شود، چون از میتر استفاده نمی‌شود. تکسی‌های مسافربری و منی‌بس‌ها در مسیرهای ثابت میان چهارراهی‌ها و ناحیه‌های اصلی رفت‌وآمد می‌کنند، و تکسی‌ها و بس‌های مسافربری راه دور از اده‌هایی در کنارهٔ شهر حرکت می‌کنند که هر کدام در سمتی قرار دارد که سرک آن به همان سو می‌رود.
بسیاری از بازدیدکنندگان موتری با دریور را روزانه کرایه می‌کنند که عملی‌ترین راه برای دیدن جاهای دیدنی پراکنده در سراسر شهر است. رکشاها (زرنج) در حومه‌های بیرونی کار می‌کنند، و در شهر کهنه، در اطراف بازارها و دریا، پیاده‌روی تنها گزینهٔ معقول است. در ساعات اوج رفت‌وآمد و اطراف بازارهای اصلی بیروبار ترافیکی زیاد است، از این رو باید وقت کافی در نظر گرفت و انتظار پوسته‌های تلاشی را در سرک‌های عمده داشت.
کلیدي حقیقتونه
ديموګرافي
- نفوس
- ۴٬۶۰۱٬۷۸۹ List of cities in Afghanistan
جغرافیه
- مساحت
- ۱٬۰۲۸ مربع کیلومتره List of cities in Afghanistan
- لوړوالی
- ۱٬۷۹۰ متره
- اقلیم
- براعظمی نیمه‌خشک: تابستان‌های داغ و خشک و زمستان‌های سرد با برف منظم و دود و آلودگی زمستانی
عملي معلومات
- د سفر غوره میاشتې
- از ثور تا جوزا و از سنبله تا میزان
سرچینې
- List of cities in Afghanistan — Wikipedia
تازه شوی
خبرپاڼه
د افغانستان سفر په اړه ګاه‌ګاهي تازه معلومات د ATIS څخه ترلاسه کړئ.