پل خمري, بغلان

عمومي کتنه

پل خمری مرکز ولایت بغلان و بزرگ‌ترین شهر آن است. این شهر در کنار دریای قندوز، در دره‌ای در شمال هندوکش و حدود ۲۲۰ کیلومتر از راه زمینی دور از کابل قرار دارد؛ نزدیک جایی که شاهراه اصلی پس از کوتل سالنگ به دو شاخه تقسیم می‌شود: یکی به سوی قندوز و شمال‌شرق و دیگری به سوی سمنگان و مزار شریف. این موقعیت، پل خمری را به چهارراه و توقفگاه پررفت‌وآمدی برای ترافیک میان پایتخت و شمال بدل کرده است. شهر در قرن بیستم میلادی به‌عنوان مرکزی صنعتی، پیرامون یک فابریکه نساجی، معدن‌های زغال‌سنگ نزدیک و یک فابریکه سمنت رشد کرد و سرک‌هایش بازتاب همین تاریخ‌اند: سرک اصلی که در دو سویش دکان‌ها، کارگاه‌ها، تانک‌های تیل و رستورانت‌ها صف کشیده‌اند، ناحیه‌های صنعتی کهن‌تر و ناحیه‌های رهایشی که از دامنه‌های دره بالا رفته‌اند. بازار شهر از تاجران ولسوالی‌های پیرامون پررونق است. پل خمری جای بناهای تاریخی باشکوه نیست، اما پایگاه عملی برای دیدن این منطقه است. پرستشگاه کوشانی سرخ کوتل در نزدیکی آن قرار دارد، دره‌های اندراب و خوست و فرنگ در دسترس‌اند و شهر تصویر روشنی از زندگی کاری شمال به دست می‌دهد، از توقفگاه‌های لاری و بازارها تا دریا و باغ‌های کنار آن.

تاریخ

پل خمری نام خود را از پلی بر دریای قندوز گرفته است و قرن‌ها این محل گذرگاهی بر سر راه‌های میان کوتل‌های هندوکش و دشت‌های شمال بود. پرستشگاه دوره کوشانی سرخ کوتل بر تپه‌ای در نزدیکی آن قرار دارد و یافته‌های آنجا و رباطک این بخش از دره را به کانون پژوهش باختر باستان بدل کرده است. شهر امروزی بیشتر ساخته قرن بیستم میلادی است. از دهه ۱۹۳۰ میلادی به بعد، یک فابریکه بزرگ نساجی، استخراج زغال‌سنگ در تپه‌های نزدیک و یک فابریکه سمنت کارگرانی را از سراسر کشور به اینجا کشاند و پل خمری از سکونتگاهی کوچک به شهری صنعتی بدل شد. گشایش تونل سالنگ در دهه ۱۹۶۰ میلادی آن را بر سر راه اصلی کابل و شمال قرار داد و پل خمری مرکز ولایت بغلان شد. شهر در اوایل قرن بیست‌ویکم میلادی بار دیگر گسترش یافت و در جنگ‌های دهه‌های اخیر گاه‌گاهی از نبردها آسیب دید.

کلتور

پل خمری مردمانی از گوشه و کنار افغانستان را به خود کشانده است و دری، پشتو و ازبکی همه در کوچه‌هایش شنیده می‌شود و دری زبان مشترک بازار است. بیشتر باشندگان مسلمان سنی‌مذهب‌اند و جوامع اسماعیلی و شیعه نیز در شهر و دره‌های نزدیک زندگی می‌کنند؛ مسجدها و جماعت‌خانه‌ها کانون هر گذرند. مسابقه‌های بزکشی در زمستان و روزهای نوروز تماشاگران فراوانی را گرد می‌آورد و پهلوانی و فوتبال میان جوانان محبوب است. چایخانه‌های کنار سرک اصلی جاهای پرجنب‌وجوش گردهمایی‌اند که رانندگان، تاجران و شهرنشینان در آن‌ها بر سر چای و خبرهای راه با هم دیدار می‌کنند. عروسی‌ها با موسیقی دمبوره و آوازهای ولسوالی‌های کوهستانی همراه است و نوروز با دید و بازدید خانوادگی و میله در کنار دریا و باغ‌های بیرون شهر جشن گرفته می‌شود.

طبیعت

پل خمری در دره دریای قندوز قرار دارد و تپه‌های برهنه و قهوه‌ای در دو سوی آن سر برآورده‌اند و کوه‌های بلندتر در جنوب دیده می‌شوند. دریا از میان شهر می‌گذرد و کرانه‌هایش با درختان بید، سفیدار و باغچه‌های کوچک پوشیده است و کشتزارهای آبی و باغ‌ها کف دره را در بالا و پایین شهر پر کرده‌اند. در شمال شهر، دره به سوی دشت حاصلخیز پیرامون شهر بغلان باز می‌شود که شالیزارها و کشتزارهای لبلبو و گندم دارد. در جنوب، سرک از کنار دوشی می‌گذرد و در دره‌های تنگ‌شونده به سوی سالنگ بالا می‌رود و کوه‌ها نزدیک‌تر می‌شوند. تپه‌های پیرامون در بهار برای مدت کوتاهی سبز می‌شوند و در بیشتر روزهای تابستان خشک و پرگردوخاک‌اند. از دیرباز از رگه‌های زغال‌سنگ تپه‌های نزدیک بهره‌برداری شده است و نشانه‌های معدنکاری در جاهایی از دره دیده می‌شود.

خواړه

پل خمری، به‌عنوان شهری بر سر شاهراه، پر از رستورانت‌هایی است که در همه ساعات به مسافران غذا می‌دهند: کباب زغالی کنار سرک، قابلی پلو با گوشت بره، زردک و کشمش، منتو، آشک، شوربا و بولانی، همراه با نان داغ تنوری. رانندگان لاری و مسافران در سفر میان کابل و شمال برای نوشیدن چای و خوردن غذا در اینجا توقف می‌کنند و دو سوی سرک اصلی پر از چایخانه است. در بازار برنج دشت‌های بغلان، چارمغز، توت و سیب دره‌های کوهستانی و در تابستان خربوزه و انگور فروخته می‌شود. لبنیات، از جمله ماست، قروت و قیماق تازه، از قریه‌های نزدیک آورده می‌شود. در زمستان، مانند بسیاری از شهرهای افغانستان، ماهی بریان و جلبی در بازار فروخته می‌شود.

لاسي صنایع

پل خمری بیشتر شهری کارگری است تا کانون صنایع دستی و کالاهای روزمره بر بازارش چیره است: تکه، لباس، آهن‌آلات، پرزه‌جات موتر، لوازم خانه و مواد خوراکی. در میان آن‌ها چیزهایی نیز هست که در همین جا یا در دره‌های پیرامون ساخته می‌شوند: جوراب، دستکش و کلاه‌های پشمی دست‌باف ولسوالی‌های کوهستانی، کلاه و روی‌بالشتی‌های گلدوزی‌شده و کمپل و لحاف. خیاطان چپن و دیگر لباس‌های سنتی را به سفارش می‌دوزند و آهنگران و فلزکاران ابزار، بخاری و پرزه‌هایی برای استفاده محلی می‌سازند. قالین و گلیمی که در جاهای دیگر شمال بافته شده در چند دکان فروخته می‌شود. شناخته‌شده‌ترین فرآورده‌های شهر صنعتی‌اند نه دستی، به‌ویژه سمنت و زغال‌سنگ ناحیه پیرامون.

د سفر وخت

پل خمری در بهار، از ثور تا جوزا، که تپه‌ها برای مدت کوتاهی سبزند و باغ‌ها پر از شگوفه، و در خزان، در سنبله و میزان، که گرما گذشته است و میوه و برنج تازه بازارها را پر می‌کند، دلپذیرترین حال را دارد. تابستان در دره گرم است و پسین‌های سرطان و اسد پرگردوخاک‌اند. زمستان، از جدی تا دلو، سرد است، با یخبندان و اندکی برف در شهر و برف سنگین بر سالنگ در جنوب. برای مسافران راه کابل، زمان‌بندی سفر در زمستان از همه مهم‌تر است: سالنگ ممکن است در طوفان‌ها ساعت‌ها یا روزها بسته شود و در این هنگام پل خمری پر از موترهای منتظر می‌شود. نوروز در اول حمل با بزکشی و میله جشن گرفته می‌شود.

د رسېدو لاره

از کابل، شاهراه به سوی شمال از چاریکار می‌گذرد، از راه تونل سالنگ از کوتل سالنگ عبور می‌کند و از راه خنجان و دوشی به پل خمری فرود می‌آید؛ حدود ۲۲۰ کیلومتر و معمولاً چهار تا پنج ساعت، و در ترافیک سنگین یا برف بیشتر. از پل خمری، شاهراه به سوی شمال تا شهر بغلان و قندوز، به فاصله حدود دو ساعت، ادامه می‌یابد و شاخه دوم به سوی غرب از راه ولایت سمنگان به ایبک و سپس به مزار شریف می‌رود که حدود چهار ساعت راه است. تکسی‌های مسافربری و بس‌های همه این مسیرها در مرکز شهر یا نزدیک آن توقف می‌کنند. پل خمری میدان هوایی ندارد و مسافران از راه زمینی می‌آیند. وضع سرک‌ها و شرایط محلی تغییر می‌کند، از این رو مسافران باید پیش از حرکت از وضعیت کنونی آگاهی یابند.

د اوسېدو ځای

هوتل‌ها و مهمانخانه‌های پل خمری در امتداد شاهراهی که از میان شهر می‌گذرد و پیرامون بازار گرد آمده‌اند که برای مسافرانی که از راه زمینی می‌رسند مناسب است. بیشتر مشتریان آن‌ها تاجران، رانندگان، مأموران دولتی و کسانی‌اند که در سفر میان کابل و شمال در اینجا توقف می‌کنند و اتاق‌ها از اتاق‌های ساده با تشناب مشترک تا هوتل‌های بزرگ‌تر با رستورانت را در بر می‌گیرند. گرمایش در زمستان و پکه یا کولر در تابستان از جایی به جای دیگر فرق می‌کند و برق ممکن است منظم نباشد، از این رو بهتر است پیش از گرفتن اتاق آن را دید. هنگامی که سالنگ بسته باشد، اتاق‌ها به‌سرعت از مسافران درمانده پر می‌شوند. چایخانه‌های کنار شاهراه در بیرون شهر ممکن است برای یک شب جایی روی فرش و کمپل در اختیار بگذارند؛ گزینه‌ای سنتی اما بسیار ساده.

سیمه‌ییز ترانسپورت

مرکز پل خمری در امتداد سرک اصلی و دریا کشیده شده است و بیشتر آن را می‌توان پیاده پیمود. رکشاهای زرنج و تکسی‌های مسافربری در سرک اصلی و به سوی ناحیه‌های رهایشی رفت‌وآمد می‌کنند و تکسی‌های شخصی را می‌توان برای گشت در شهر یا رفتن به جاهای نزدیکی چون سرخ کوتل کرایه کرد. تکسی‌های مسافربری و منی‌بس‌ها به مقصد قندوز، شهر بغلان، دوشی، ایبک و مزار شریف از ایستگاه‌های کنار شاهراه، معمولاً پس از پر شدن، حرکت می‌کنند و هنگامی که سالنگ باز باشد، بس‌های راه دور و موترهای مسافربری به کابل در سراسر روز در رفت‌وآمدند. برای اندراب و دیگر دره‌های کوهستانی، کرایه کردن موتر با راننده عملی‌ترین گزینه است.

کلیدي حقیقتونه

ديموګرافي

نفوس: ۲۳۰٬۰۰۰ List of cities in Afghanistan

جغرافیه

لوړوالی: ۶۵۰ متره
اقلیم: براعظمی نیمه‌خشک: تابستان‌های داغ و خشک و زمستان‌های سرد با یخبندان و اندکی برف

عملي معلومات

د سفر غوره میاشتې: از ثور تا جوزا و از سنبله تا میزان
د کابل نه واټن: ۲۲۰ کیلومتره
د کابل نه د سفر وخت: حدود ۴ تا ۵ ساعت با موتر

سرچینې

List of cities in Afghanistan — Wikipedia