قلات, زابل

عمومي کتنه

قلات مرکز ولایت زابل و بزرگ‌ترین شهر آن است که در ارتفاع حدود ۱۵۶۰ متر در درۀ دریای ترنک، تقریباً در نیمۀ راه میان قندهار و غزنی، قرار دارد. نام کامل تاریخی آن، قلات غلجی، به معنای قلعۀ غلجی‌هاست و قلعۀ بالای تپه هنوز هم بر شهر و دشت مشرف است. قلات امروزی شهر کوچکی است. شاهراه از کنار شهر می‌گذرد و دو سوی آن دکان‌ها، ورکشاپ‌ها، تانک‌های تیل و رستورانت‌ها صف کشیده‌اند؛ بازاری فشرده، ادارات دولتی، مسجدها، مکتب‌ها و یک شفاخانه مرکز شهر را می‌سازند. خانه‌های خشتی و ساختمان‌های کانکریتی تازه‌تر بر زمین هموار گسترده‌اند و کشتزارها و باغ‌ها در حاشیۀ شهر قرار دارند. برای بیشتر مسافران قلات توقفگاهی در راه طولانی کابل و قندهار است. کسانی که بیشتر درنگ می‌کنند، می‌توانند قلعه را از پایین تماشا کنند، از چشم‌انداز دشت ترنک و تپه‌های اطراف لذت ببرند و زندگی روزمرۀ یک مرکز ولایت کوچک را در جنوب پشتون‌نشین ببینند.

تاریخ

پیشینۀ قلات کهن و نامعلوم است. قلعۀ روی تپه بارها بازسازی شده و روایت‌های محلی آن را بسیار کهن می‌دانند. موقعیت آن، که بر راه و درۀ ترنک مسلط است، آن را به سنگری طبیعی در مسیر غزنی و قندهار تبدیل کرده بود. در جریان جنگ اول افغان و انگلیس، سربازان انگلیسی و هندی مستقر در قلعه در سال ۱۸۴۲ میلادی محاصره‌ای را از سر گذراندند و قلعه را نگه داشتند، پیش از آن که انگلیس‌ها در اواخر همان سال از افغانستان بیرون بروند. پس از آن قلعه پایگاه حکومت باقی ماند و شهر امروزی در پای آن به‌عنوان مرکز اداری ولسوالی و بعدها مرکز ولایت زابل شکل گرفت. قلات نیز مانند دیگر نقاط ولایت در دهه‌های اخیر از جنگ آسیب دید و بسیاری از ساختمان‌های کنونی شهر تازه‌سازند.

کلتور

قلات شهری پشتوزبان است و زندگی در آن با آهنگ اوقات نماز، بازار و فصل‌های کشت‌وکار زمین‌های اطراف می‌گذرد. جمعه روز نماز اصلی جماعت است و بازار در صبح‌ها، که مردم از قریه‌ها به شهر می‌آیند، از همیشه شلوغ‌تر است. مردان در چایخانه‌ها و دکان‌ها برای گفت‌وگو دربارۀ کسب‌وکار و خبرهای محلی دیدار می‌کنند، در حالی که زندگی خانوادگی خصوصی است و در خانه می‌گذرد. دو عید با لباس نو، دید و بازدید از خویشاوندان و غذای خانوادگی همراه است و عروسی‌ها با دهل و رقصی جشن گرفته می‌شوند که ممکن است تا دیروقت شب ادامه یابد. مسابقه‌های کرکت در زمین‌های باز حاشیۀ شهر، به‌ویژه در شام‌های طولانی بهار و تابستان، انبوهی از تماشاگران جوان را گرد می‌آورد.

طبیعت

قلات بر دشتی پهناور و باز قرار دارد که دریای ترنک در آن به‌سوی جنوب‌غرب و قندهار جاری است. تپه‌های برهنه و قهوه‌ای گرداگرد دره سر برآورده‌اند و از تپۀ قلعه، نقش کشتزارها، کاریزها و باغ‌هایی که به دریا وابسته‌اند، دیده می‌شود. در بهار زمین‌های آبی اطراف شهر با گندم سبز می‌شود و باغ‌ها شکوفه می‌کنند، در حالی که در اواخر تابستان دشت خشک و پرگرد و خاک است. بادهای تند، به‌ویژه در بهار و تابستان، رایج است و زمستان یخبندان‌های سخت و گاه‌گاهی برف با خود می‌آورد. چراگاه‌های تپه‌ها را مالداران محلی و کوچی به کار می‌برند و رمه‌هایشان منظره‌ای آشنا بر سرک‌های اطراف شهر است.

خواړه

رستورانت‌های قلات بیشتر به مسافران شاهراه خدمت می‌کنند. فهرست غذاهایشان کوتاه است: کباب روی ذغال، کرایی مرغ یا گوشت گوسفند که در تابه‌ای پهن و گود پخته می‌شود، کاسه‌های شوروا و پشقاب‌های برنج، همه همراه با نان تازه و چای سبز. در بازار نانوایان در سراسر روز از تنورهای گلی نان بیرون می‌آورند و میوه‌فروشان در فصلش انگور، خربوزه و انار را همراه با بادام و کشمش عرضه می‌کنند. ماست، قروت و دیگر لبنیات از قریه‌های اطراف آورده می‌شود. خانواده‌ها در خانه ساده غذا می‌خورند، با نان، لبنیات و غذاهای سبزی، و گوشت و برنج را برای مهمانان و جشن‌ها نگه می‌دارند.

لاسي صنایع

قلات به صنایع دستی ویژۀ خود شناخته نمی‌شود. بازار آن کاربردی است و پارچه، لباس، بوت، ظروف آشپزخانه، ابزار و لوازم کشاورزی را به مردم ولسوالی‌های اطراف می‌فروشد. کلاه‌های گلدوزی‌شده، شال و تسبیح، که بسیاری از آن‌ها از قندهار می‌آیند، در میان دکان‌های پارچه و لباس پیدا می‌شوند و خیاطان پیراهن‌های بلند و تنبان‌های گشاد سنتی را به اندازۀ مشتری، اغلب در یکی دو روز، می‌دوزند. بازدیدکنندگانی که در پی گلدوزی یا قالین‌اند، معمولاً در قندهار گزینه‌های بیشتری می‌یابند.

د سفر وخت

ارتفاع قلات به آن زمستان‌های صاف و سرد و تابستان‌های گرمی می‌دهد که کمی ملایم‌تر از تابستان قندهار است. یخبندان شبانه از عقرب تا حوت رایج است و در برخی زمستان‌ها برف می‌بارد. بهار، از ثور تا جوزا، کشتزارهای سبز و روزهای معتدل با خود دارد و دلپذیرترین زمان برای توقف در شهر است. سنبله و میزان نیز با روزهای گرم، شب‌های خنک و میوه در بازار، زمان خوبی است. سرطان و اسد گرم و پرگرد و خاک‌اند، هرچند شام‌ها کمی آرامش می‌آورند. رخصتی‌های عید بازار را به‌ویژه شلوغ می‌کند، در حالی که بسیاری از ادارات چند روز بسته‌اند.

د رسېدو لاره

قلات بر سر شاهراه کابل–قندهار، حدود ۱۴۰ کیلومتری شمال‌شرق قندهار، یعنی دو تا سه ساعت رانندگی، و تقریباً ۲۰۰ کیلومتری جنوب‌غرب غزنی قرار دارد. راه از کابل حدود ۳۴۰ کیلومتر است و معمولاً شش تا هفت ساعت طول می‌کشد. بس‌ها و تکسی‌های مسافربری که میان قندهار و کابل یا غزنی رفت‌وآمد دارند، در شهر توقف می‌کنند و تکسی‌های مسافربری مستقیم از قندهار نیز هست. سرک‌های ناهموارتری قلات را به مراکز ولسوالی‌های زابل وصل می‌کنند. وضعیت سرک‌ها و شرایط محلی تغییرپذیر است، بنابراین مسافران باید پیش از حرکت از وضعیت کنونی معلومات بگیرند.

د اوسېدو ځای

قلات تنها چند هوتل کوچک دارد که بیشتر در نزدیکی شاهراه و بازار قرار دارند. این هوتل‌ها اتاق‌های ساده، گاهی با تشناب مشترک، دارند و مأموران دولتی، تاجران و رانندگان از آن‌ها استفاده می‌کنند؛ برق و آب گرم ممکن است نامنظم باشد. سماوارهای حاشیۀ شهر غذا و گاهی جایی برای استراحت فراهم می‌کنند. بازدیدکنندگانی که آشنای محلی دارند، اغلب برای ماندن در خانه‌ای شخصی دعوت می‌شوند. بسیاری از مسافران ترجیح می‌دهند سفرشان را چنان برنامه‌ریزی کنند که شب را در قندهار یا غزنی بگذرانند.

سیمه‌ییز ترانسپورت

قلات کوچک است و می‌توان مرکز آن را پیاده گشت. رکشاهای زرنج و چند تکسی در نزدیکی بازار برای راه‌های طولانی‌تر در شهر و تا حومه منتظر می‌مانند. برای سفر بیرون از شهر، تکسی‌های مسافربری به قندهار و غزنی وقتی پر شدند از کنار شاهراه حرکت می‌کنند و منی‌بس‌ها به برخی مراکز ولسوالی‌ها می‌روند. مردم محلی به‌طور گسترده از موترسایکل استفاده می‌کنند و موترهای پیک‌آپ هم مسافر و هم بار را به مناطق روستایی می‌برند. موتر شخصی با رانندۀ محلی عملی‌ترین راه برای دیدن قریه‌های دورافتاده است.

کلیدي حقیقتونه

ديموګرافي

نفوس: ۱۵٬۰۰۰ List of cities in Afghanistan

جغرافیه

لوړوالی: ۱٬۵۶۰ متره
اقلیم: نیمه‌خشک: تابستان‌های گرم تا داغ و خشک و زمستان‌های سرد با یخبندان مکرر

عملي معلومات

د سفر غوره میاشتې: از ثور تا جوزا و از سنبله تا میزان
د کابل نه واټن: ۳۴۰ کیلومتره
د کابل نه د سفر وخت: حدود ۶ تا ۷ ساعت با موتر

سرچینې

List of cities in Afghanistan — Wikipedia