بادغیس

آتیس این بار قصد دارد در ادامه سلسله معرفی‌های خود سری به ولایت بادغیس بزند. ولایت بادغیس یکی از ولایت‌های سرسبز کشور افغانستان است با تپه‌های سرسبز و غنی، هرچه که ولایت‌های غور و و فراه خشک وبی آب و علف است ولی بادغیس حاصلخیز ومستعد برای محصولات زراعتی است. در فصل بهار اگر یک سفری به بادغیس داشته باشیم، تپه‌ها وکوه‌هایی می‌بینیم سحر آمیز که از سرسبزی و طراوت هر بیننده‌ای را به شوق می‌آورد خصوصا گل‌هایی سرخ وسفیدی به نام “گل دختر”. مقام ولایت بادغیس دشت های زیبای ولایت بادغیس دشت‌های زیبای ولایت بادغیس ولایت بادغیس یکی از ولایاتی می باشد که راه های مواصلاتی مناسبی ندارد زمین‌ها همیشه پوشیده ازگندم و دراواخر فصل بهار فصل کشت خربزه وهنداوانه در این زمین‌ها می‌باشد که سراسر تپه‌ها را فرا می‌گیرد ودهقانان با خر وگاو درحال کشت آن است. ولایت بادغیس یکی از ولایات کوهستانی افغانستان می‌باشد که دارای راه‌های مواصلاتی زیادی نمی‌باشد. این ولایت که در حدود ۲۳ هزار کیلومتر مربع مساحت دارد و از غرب به ولایت هرات، از شرق به ولایت فاریاب، از شمال به کشور ترکمنستان و از جنوب به ولایت غور همسایه است. جمعیت این منطقه را اکثراً تاجیک‌ها، هزاره‌ها و پشتون‌ها تشکیل می‌دهند، اگر چه از اقوام دیگر مانند ازبک‌ها، ترکمن‌ها و بلوچ‌ها نیز وجود دارد. دشت‌های سرسبز ولایت بادغیس نمایی از ولایت بادغیس کشت خربزه در ولایت بادغیس حضور رئیس جمهور اشرف غنی در ولایت بادغیس دسترسی آب آشامیدنی بهداشتی برای مردم ولایت بادغیس داستان بوی جوی مولیان امیر نصر بن محمد سامانی هنگام سفرش جانب بخارا آنقدر دلبسته زیبایی‌های طبیعی بادغیس گردید که با تمام شوکت و دبدبه شاهانه‌اش چهار سال در آنجا توقف کرد و نمی‌توانست از محیط آن جدا گردد. تا اینکه دولتمردانش از استاد ابو عبدالله جعفر بن محمد رودکی تقاضا نمودند تا چاره‌ای بیاندیشد که سلطان راهی بخارا گردد. همان بود که رودکی این قصیده را سروده و در حضور امیر خواند. یاد یار مهربان آید همی بوی جوی مولیان آید همی زیر پایم پرنیان آید همی ریگ آمو و درشتی راه او خنگ ما را تا میان آید همی آب جیحون با چنین پهناوری میرزی تو شادمان آید همی ای بخارا شاد باش و شاد زی سرو سوی بوستان آید همی میر سرو است و بخارا بوستان ماه سوی آسمان آید همی میر ماهست و بخارا آسمان و امیر نصر بعد از شنیدن این قصیده جانب بخارا حرکت نمود. مزارع در ولایت بادغیس نمایی دیگر از دشت‌های زیبای ولایت بادغیس حضور یک زن با برقع در بازار ولایت بادغیس بازی کودکان در ولایت بادغیس مناظر طبیعی هرچه از ولایت هرات دورتر و به سمت ولایت بادغیس نزدیکتر می‌شوی قدم به قدم به زیبایی طبیعی محیط و طراوت فضا افزوده می‌گردد که اوج این زیبایی در بند سبزک است. بند سبزک یکی از مکان‌های زیبا وسحرآمیز درا فغانستان است که هر بیننده ای را مسحور زیبایی خود می کند بند سبزک درست شبیه به یک کاسه کلان است که وقتی از نقطه‌ای به درون آن نگاه کنی، طوری به نظر می رسد که در مابین آن چند کاسه کوچکتر را داخل هم کرده باشند. به همین صورت دره‌های داخل هم مثل کاسه های کوچکتر بین در بین، این بند را درست کرده است وهر دره مملو از درخت‌های خودرویی است که مثل سربازان یک لشکر در کنار هم ایستاده‌اند. سربازانی با کلاه خودهایی برسر و شمشیرهایی در دست؛ سوار براسب های سیاه، که فکر می‌کنی در انتظار فرمان حمله به لشکر مقابل است. وقتی به بند سبزک می‌رسی در یک سمت دره‌هایی خواهید دید به هم پیچیده ودر سمت دیگر، کوه‌هایی خواهید دید در هم تنیده، که پشت به پشت وپهلو به پهلوی هم قرار گرفته‌اند. همان کاسه‌ای را که گفته شد اگر طی کنیم، سرانجام از گوشه‌ای از همان کاسه که تصور کنیم در این نقطه شکسته باشد؛ به منطقه‌ای می‌رسید که به آن دره‌ی لامان می‌گویند. بند سبزک در ولایت بادغیس بند سبزک در ولایت بادغیس دره لامان دره لامان دره‌ای است با طراوت که در دو طرف آن دو راسته کوه سرسبز وبا نشاط دراز کشیده است. و تپه‌های پوشیده از علف‌های گوناگون از جمله گندمی که به صورت دیمی توسط اهالی دره‌ی لامان کاشته می‌شود، این دو راسته کوه را به‌وجود آورده است. در میان دره‌ی سرسبز لامان هرچه که پیش می‌روی زیباتر می‌شود. خصوصا خیمه‌های برافراشته شده توسط مالداران وکوچی‌ها و حیواناتی که در اطراف این خیمه‌ها لمیده‌اند ویا به چرا مشغول‌اند. باید گفت که مردم دره ی لامان هنوز هم به صورت ابتدایی وطبیعی زندگی می‌کنند. همه چیز در این دره طبیعی است و ابتدایی، گویی در طول دره‌ی سرسبز لامان؛ گذر زمان در نقطه‌ای توقف کرده است و از کاروان بشری رو به جلو به جا مانده است و هنوز دنیایی نوین در این دره نرسیده است .و زندگی شکل ابتدایی خودرا حفظ کرده است. مردم آنجا هنوز فکر می‌کنند دنیا در دره‌ی لامان خلاصه می‌شود وبیرون ازا ین دره آخر دنیا است. فاصله بین لامان تا قلعه نو مرکز ولایت بادغیس حدود ۵۰ کیلومتر است. اماهمین فاصله را باید در سه ساعت طی کنی، چرا که مجبوری از روی سنگهای میخ شده در زمین عبور کنی وچیزی به نام سرگ به معنی واقعی آن وجود ندارد. روستاهایی که نزدیک کوه ها ایجاد شده اند ولسوالی‌های ولایت بادغیس شهر قلعه نو مرکز این ولایت می‌باشد. به جز مرکز، این ولایت دارای شش ولسوالی دیگر می‌باشد که عبارتند از: • ولسوالی آب کمری: این ولسوالی در غرب ولایت بادغیس قرار گرفته است که اکثر باشندگان این ولایت را قوم هزاره تشکیل داده است. آب خدایی، الخان، انجیر، دزدنک، کنه قول، خلیفه و پاپل از جمله روستاهای این ولسوالی می‌باشد. مهمترین محصول این ولایت پسته می‌باشد که شهرت به خصوصی دارد. تهیه اب اشامیدنی سالم برای ولسوالی آب کمری شهر قلعه نو مرکز ولایت بادغیس محسوب می شود نمایی دیکر از شهر قلعه نو مرکز ولایت بادغیس حضور نیروهای امنیتی در شهر قلعه نو • ولسوالی جاوند: بزرگترین ولسوالی بادغیس محسوب می‌شود که در جنوب شرق این ولایت قرار گرفته است. بیشتر روستاهای این ولایت در میان کوه‌های سربه فلک کشیده و عجیب و غریب قرار گرفته‌اند. زیبائی‌های طبعیی این ولسوالی هنوز بطور دست نخورده موجود است که چشم هر بیننده را به خود جلب نموده و آب هوای گوارای آن جای مناسبی برای گشت و گذار و باز دید است. ولسوالی جاوند در جنوب شرقی ولایت بادغیس قرار گرفته است • ولسوالی غورماچ: ولسوالی غورماچ در شمال ولایت بادغیس قرار گرفته است که از شمال به مرز ترکمنستان، در شرق ولسوالی قیصار ولایت فاریاب و از طرف جنوب غرب به ولسوالی مرغاب هم مرز است. مرکز این ولسوالی نیز خود غورماچ است، قریه جات مهم این ولسوالی عبارتند از: آبگرمک، ارزنک، دوآبی، غوربند، حسین، جوی شور، کاریز، خاتون، خوشکی، پاماختو، پتو، رنگین، راشد، سرتکت، سوریوون، سنجیدک و شرشاری. نیروهای امنیتی در ولسوالی غورماچ • ولسوالی مقر: ولسوالی مقر از شرق به مرکز ولایت بادغیس از جنوب به ولسوالی قادس از جنوب شرق به ولسوالی مرغاب وصل می‌شود، ونیز قابل یاد آوری است که شمال این ولسوالی را بخشی از بندر ترکمنستان تشکیل داده‌است. این ولسوالی بطور زیبای درامتداد یک رودی که از وسط کوه‌ها عبور می‌نماید قرار گرفته‌است. ولسوالی مقر در ولایت بادغیس قلعه‌های قدیمی در ولسوالی مقر ولایت بادغیس نمایی دیگر از قلعه‌های قدیمی در ولسوالی مقر چادر کوچی‌ها در ولسوالی مقر • ولسوالی قادس: بخش جنوبی ولایت بادغیس را ولسوالی قادس تشکیل داده‌است. که از طرف شرق به ولسوالی جوند از غرب به شهر قلعه نو از غرب به ولسوالی‌های مقر و مرغاب و از طرف جنوب به بند سبزک وصل بوده که امتداد این ولسوالی را به ولایت هرات وصل می‌نماید. مرکز این ولسوالی را نیز قادس نامند. شاید بتوان گفت ولسوالی قادس از زیباترین و خوش آب و هواترین ولسوالی‌های ولایت بادغیس می‌باشد به طوری که آب وهوای این ولسوالی بسیار گوارا و محل مناسبی برای زندگی گفته می‌شود. سیل در ولسوالی قادس • ولسوالی بالامرغاب: ولسوالى بالامرغاب در شمال این ولایت موقعیت دارد، از طرف شمال با ترکمنستان و از طرف شرق با ولایت فاریاب همسایه است. مردم این ولسوالى بیشتر با مالدارى مصروف هستند. همچنان باغ‌هاى پسته زیاد در این ولسوالى وجود دارد. ولسوالی بالا مرغاب رودخانه ای در ولسوالی بالامرغاب نمایی از ولسوالی بالامرغاب در ولایت بادغیس روستایی در ولسوالی بالامرغاب حرکت گله گوسفند به سمت یکی از روستاهای ولایت بالامرغاب

بادغیس دست‌کم از آغاز دوران اسلامی به همین نام شناخته می‌شود؛ زمانی که جغرافی‌دانان عرب و فارسی‌زبان آن را سرزمینی چراگاهی در خراسان، میان هرات و مرو، توصیف کردند. در اواخر دوران باستان، این سرزمین در دست هپتالیان (هیاطله) و سپس فرمانروایان محلی بود که در قرن هفتم و آغاز قرن هشتم میلادی چند دهه در برابر سپاهیان عرب ایستادگی کردند. در سراسر قرون وسطی، بادغیس پیوند نزدیکی با هرات داشت و در دوران غزنویان، سلجوقیان، غوریان، مغولان و تیموریان با سرنوشت آن شهر شریک بود. در قرن‌های هجدهم و نزدهم میلادی، این منطقه زیستگاه ایماق‌ها و دیگر اقوامی بود که سرانشان به هرات و بعدها به کابل وفادار بودند. در دههٔ ۱۸۸۰ میلادی، پس از بحرانی میان روسیه و بریتانیا بر سر واحهٔ نزدیک پنجده، مرز شمالی ولایت از سوی یک کمیسیون مشترک سرحدی نقشه‌برداری و تثبیت شد. در دهه‌های اخیر، بادغیس از جنگ و خشکسالی‌های پیاپی متأثر شده است.

دری در سراسر بادغیس به گستردگی گفته می‌شود و در برخی ولسوالی‌ها، به‌ویژه در شمال، به پشتو، ازبکی و ترکمنی نیز سخن گفته می‌شود. مردم این ولایت از اقوام ایماق، پشتون، تاجیک، ازبک، ترکمن و دیگر اقوام‌اند که بسیاری از آن‌ها در قریه‌های دهقانان و مالداران زندگی می‌کنند. بیشتر مردم مسلمان‌اند و مسجدهای قریه‌ها و زیارتگاه‌های اولیای محلی در مرکز زندگی اجتماعی قرار دارند. مهمان‌نوازی ارزشی نیرومند است و از مهمانان با چای، نان و هر آنچه در توان خانواده باشد پذیرایی می‌شود. نوروز آمدن بهار را نوید می‌دهد و خانواده‌ها بر تپه‌های سبز میله می‌کنند، و عیدهای رمضان و قربان جشن‌های اصلی سال‌اند. عروسی‌ها با موسیقی و رقص، همراه با دوتار و دمبوره، برگزار می‌شوند و پهلوانی و بازی‌های اسپ‌سواری، از جمله بزکشی، در گردهمایی‌ها و روزهای عید انجام می‌شود.

بادغیس سرزمین تپه‌های باز و موج‌دار لس است که جویبارهای فصلی و دره‌های پهن آن را بریده‌اند. در بهار، پس از باران‌های زمستانی، تپه‌ها از علف و گل‌های خودرو پوشیده می‌شوند و چراگاه پرباری برای رمه‌های گوسفند و بز فراهم می‌کنند که پایهٔ اقتصاد محلی‌اند. تا تابستان، زمین خشک و قهوه‌ای می‌شود و بادهایی که ولایت نامش را از آن‌ها گرفته است، گرد و خاک را بر تپه‌ها می‌پراکنند. این ولایت به جنگل‌های درختان پستهٔ خودرو شهرت دارد که به‌طور پراکنده بر تپه‌ها می‌رویند و هنگام چیدن پسته در اواخر تابستان منبع درآمد ارزشمندی‌اند؛ این جنگل‌ها زیر فشار قطع درختان، چرای مواشی و خشکسالی‌اند. دریای مرغاب از شمال‌شرق ولایت می‌گذرد و جنوب آن به کوه‌های بلندتری با دره‌های خنک‌تر و چراگاه‌های تابستانی می‌رسد. بخش بزرگی از زراعت به گندم للمی وابسته است که ولایت را در سال‌های کم‌باران آسیب‌پذیر می‌سازد.

خوراک بادغیس خوراک ساده و سیرکنندهٔ سرزمینی زراعتی و مالداری است. نان تنور با هر وعده غذا خورده می‌شود، در کنار لبنیاتی چون ماست، مسکه، قیماق و قروت که از آن قروتاب و خوراک‌های دیگر درست می‌شود. گوشت گوسفند در مناسبت‌های ویژه خورده می‌شود، اغلب به شکل پلو یا در شوربا. پستهٔ تپه‌های ولایت شناخته‌شده‌ترین محصول محلی است که در فصل خود تازه خورده می‌شود و به مقدار زیاد به تاجران فروخته می‌شود. خربوزه، تربوز و انگور در دره‌های آبی کشت می‌شود و گندم و جو محصولات اصلی‌اند. چای، هم سبز و هم سیاه، در سراسر روز با بوره یا شیرینی نوشیده می‌شود و کمتر پیش می‌آید که مهمانی بی‌آن‌که پیاله‌ای چای بنوشد، اجازهٔ رفتن یابد.

بادغیس مرکز مهم صنایع دستی نیست، اما بافندگی در بسیاری از قریه‌ها بخشی از زندگی است. خانواده‌های ایماق و ترکمن قالین، گلیم و خریطه‌های بافته می‌بافند که اغلب برای خانهٔ خودشان است و برخی از آن‌ها به بازارهای قلعه نو و هرات می‌رسد. نمدهایی که از پشم رمه‌های محلی ساخته می‌شوند، در بسیاری از خانه‌ها به کار می‌روند. در بازارهای ولسوالی‌ها، کالاهای فروشی بیشتر روزمره‌اند، مانند تکه، لباس، لوازم خانه و مواد خوراکه، همراه با شماری قالین، گلیم و کالاهای پشمی قریه‌ها. بازدیدکنندگانی که به قالین‌های این منطقه علاقه دارند، معمولاً در بازارهای بزرگ‌تر هرات گزینه‌های بیشتری می‌یابند.

بهار، از آغاز حمل تا جوزا، بهترین فصل دیدن بادغیس است؛ تپه‌ها سبز و پرگل‌اند و هوا معتدل است. خزان، در میزان و عقرب، نیز خوشایند است؛ هوا خنک‌تر می‌شود و برداشت پسته و میوه به پایان می‌رسد. تابستان گرم و خشک است، با بادهای تند و گرد و خاک، هرچند شب‌ها از دشت‌های پست خنک‌تر است. زمستان سرد است؛ بر ارتفاعات و گاهی در دره‌ها برف می‌بارد و باران و آب برف ممکن است سرک‌های خامه را روزها ناگذر سازد. کوتل‌های بلندتر بر سر راه‌های ورودی ولایت ممکن است در زمستان دشوارگذر باشند.

بیشتر مسافران از هرات به بادغیس می‌رسند. سرکی که از هرات به سوی شمال‌شرق تا قلعه نو می‌رود، از راه کوتل سبزک از تپه‌ها می‌گذرد و تقریباً ۱۵۰ کیلومتر است که معمولاً حدود چهار ساعت طول می‌کشد. به خود هرات از کابل می‌توان از راه طولانی کندهار یا با پرواز داخلی رسید. به سوی شرق، سرکی قلعه نو را به بالامرغاب و از آن‌جا به فاریاب وصل می‌کند، اما بخش بزرگی از آن از دیرباز خامه و کندرو بوده است. راه‌های ولسوالی‌های دورافتاده، راه‌های ناهموار خاکی‌اند که ممکن است با باران یا برف بسته شوند. وضعیت سرک‌ها و اوضاع محلی تغییر می‌کند، از این رو مسافران باید پیش از حرکت از وضعیت کنونی آگاهی یابند.

جای اقامت در این ولایت در قلعه نو متمرکز است و حتی در آن‌جا نیز به چند جای ساده محدود می‌شود. بسیاری از بازدیدکنندگان ترجیح می‌دهند در هرات، که گزینه‌های بسیار بیشتری دارد، بمانند و از آن‌جا به بادغیس سفر کنند. بیرون از مرکز ولایت هوتلی وجود ندارد. در مراکز ولسوالی‌ها، مسافران ممکن است اتاقی در چایخانه یا جایی برای خوابیدن روی زمین بیابند و در قریه‌ها، بنا بر رسم محلی، مهمان خانواده‌ها می‌شوند که بهتر است از پیش و از راه آشنایان محلی ترتیب داده شود. شرایط بسیار ساده است؛ برق اندک است یا اصلاً نیست و شب‌ها در بیشتر ماه‌های سال سرد است.

تکسی‌های مسافربری و منی‌بس‌ها میان قلعه نو و هرات و با تکرار کمتر به مراکز ولسوالی‌ها رفت‌وآمد دارند و پس از پر شدن از ایستگاه‌های شهر حرکت می‌کنند. ممکن است به ولسوالی‌های دورافتاده‌تر هر روز موتر نرود. سفر به ولسوالی‌های دورافتاده بر روی سرک‌های خامه کند است و به موتری محکم با رانندهٔ محلی نیاز دارد. در روستاها مردم با موترسایکل یا سوار بر اسپ سفر می‌کنند و الاغ‌ها بار و آب را در راه‌های میان قریه‌ها جابه‌جا می‌کنند. پس از باران‌های سنگین بهاری، برخی راه‌ها ممکن است برای مدتی ناگذر شوند.