بغلان

معرفی ولایت بغلان این بار آتیس قصد دارد در ادامه سلسله معرفی ولایات به یکی از ولایات مهم صنعتی و زراعتی افغانستان بپردازد. ولایت بغلان در حدود ۲۳۰ کیلومتری کابل و درامتداد شاهرای کابل- مزارشریف واقع شده است. این ولایت را می‌توان از جمله ولایات کلیدی افغانستان دانست زیرا که ولایت بغلان هشت ولایت شمال کشور را با مرکز افغانستان یعنی شهر کابل متصل می‌کند. تصاویری زیبا از ولایت بغلان ولایت بغلان ازطرف شمال با ولایت کندوز(قندوز)، از طرف شمال‌شرقی با ولایت تخار، از غرب و جنوب غربی با ولایت پنجشیر،از طرف جنوب با ولایت پروان، از طرف جنوب غربی با ولایت بامیان و در نهایت از طرف شرق با ولایت سمنگان سرحد مشترک دارد. سالنگ شمالى در محدودۀ بغلان و سالنگ جنوبى در ولایت پروان واقع بوده و این دو ولایت را جدا نموده است. منطقه بغلان در قدیم از آن کوشان‌ها بود. بازمانده‌های یک آتشکده زرتشتی به نام سُرخ‌کُتَل نیز در بغلان وجود دارد. مردمان این ولایت را بیشتر اقوام تاجیک، هزاره‌، پشتون و ازبک تشکیل می‌دهند. آمارها نشان می‌دهد که ۸۰ درصد از مردم بغلان در روستاها زندگی می‌نمایند درحالیکه ۲۰ درصد آنها در مناطق شهری زندگی می‌کنند. عکسی از یکی از تابلوهای رستوران های ولایت بغلان رشته کوه‌های هندوکش در ولایت بغلان ولایت زیبای بغلان جاده سالنگ -بغلان زیبایی های جاده مزار به ولایت بغلان تصاویر زیبا از طبیعت ولایت بغلان جاده سالنگ- بغلان نمایی دیگر از جاده سالنگ بغلان مرمان ولایت بغلان مسیر شاهراه سالنگ بغلان مسیر سالنگ بغلان در فصل زمستان رودخانه ای زیبا در ولایت بغلان به دنبال آب ولسوالی ها: ۱- شهر پلخمری مرکز ولایت بغلان می باشد. این شهردر تقاطع جاده جدید مزارشریف، کندوز و کابل قرار دارد. گرچه هنوزهم ظاهر صنعتی این شهر حفظ شده است و دارای کارخانه‌های بافندگی، سیمان و زغال سنگ است. بازار بزرگ عمومی (مندوی) پلخمری معروف است. بازار شهرولایت بغلان به دو بخش تقسیم شده‌است، در مرکز و ناحیه غربی غلات و میوه و در بخش شرقی بازار تجاری، خیاطی و چاپخانه مشاهده می‌شود. طبیعت زیبای پل خمری نمایی از شهر پلخمری بعد از بارش باران شهر پلخمری از نمایی دیگر نمای شهر پلخمری از فراز کوه نیروگاه برق در شمال شرقی پل خمری ۲-ولسوالی دوشه (دوشی) ولسوالی دوشه در ۵۰ کیلومتری شهر پلخمری قرار گرفته است. گندم و برنج از جمله مهمترین محصولات کشاورزی این ولایت محسوب می‌شوند. علاوه بر این وجود معادن غنی از جمله معادن طلا در منطقه دره اسکارت این ولسوالی بر اهمیت این منطقه افزوده است. طبیعت زیبای ولسوالی دوشه زیبایی‌های ولسوالی دوشه گندم و برنج از جمله محصولات مهم ولسوالی دوشه می باشد ۳-ولسوالى خنجان ولسوالى خنجان در ۷۲ کیلومترى شهرپلخمرى موقعیت دارد .مردم آن مصروف مالدارى، باغدارى و وزراعت می‌باشند. بعید به نظر می‌رسد که اهل افغانستان باشی و توت تازه خنجانی که در کل کشور شهرت دارد را نشنیده باشی. شاید به جرات بتوان گفت ولسوالی خنجان از جمله ولسوالی کلیدی ولایت بغلان می باشد زیرا این ولسوالی از طریق سرحد داشتن مشترک با ولسوالی سالنگ ولایت پروان و تونل سالنگ توانسته است که شهر کابل را با ۸ ولایت شمال کشور و شمال‌شرق وصل کند. علاوه بر این سالنگ شمالی در ولسوالی خنجان قرار گرفته است. جاده سالنگ شمالی در ولسوالی خنجان ولایت بغلان ولسوالی خنجان در ۷۲ کیلومتری شهر پلخمری قرار گرفته است ولسوالی خنجان از جمله ولسوالی های کلیدی ولایت بغلان می باشد طبیعت زیبای ولسوالی خنجان تصاویری زیبا از طبیعت ولسوالی خنجان ولایت بغلان ولسوالی خنجان از نمایی دیگر ۴-اندراب ها اندراب ها منطقۀ وسیع ولایت بغلان را تشکیل می‌دهد که شامل ولسوالى‌هاى ده صلاح، بنو و پل حصار می‌شود. بازار اندرآب طبیعت زیبای اندرآب ولسوالی اندرآب از نمایی دیگر ولسوالی اندرآب ولایت بغلان ولسوالی اندرآب کشن آباد ولسوالی اندراب تصاویر بسیار زیبا از ولسوالی اندرآب ۵-ده صلاح ده صلاح شامل ولسوالى هاى دور دست بغلان بوده و در (۱۱۷) کیلومترى شهر پلخمرى قرار دارد. حاصلات این ولسوالى برنج( شالى) و گندم و میوه هاى آن شامل سیب، آلو وشفتالو است که به سایر ولایات نیز صادر می‌گردد. ولسوالی ده صلاح روستای براتا ولسوالی ده صلاح ۶- بنو بنو از شهر پلخمرى (۱۰۸) کیلو متر فاصله دارد . مردم آن بیشتر به مالدارى، باغدارى و زراعت اشتغال دارند . معدن زغال سنگ آلوگک نیز دراین ولسوالى واقع است . ۷-پل حصار پل حصار یکى از ولسوالى هاى دور دست بوده و در ۱۲۵ کیلومترى مرکز بغلان واقع است ۸-ولسوالی نهرین ولسوالی نهرین به طرف شمالشرق در ۷۵ کیلو متری شهر پلخمرى قرار داشته و مردم آن مالدارو زراعت پیشه‌اند. معدن زغال سنگ موسوم به چنارک نیز در این ولسوالی واقع است. مسجدی در ولسوالی نهرین کوه های اطراف ولسوالی نهرین ۹- تاله و برفک تاله و برفک از جملۀ ولسوالى هاى دور دست بوده و به طرف جنوب‌غرب در (۱۲۳) کیلومترى پلخمرى واقع است و مردم آن مالدار و زراعت پیشه هستند. این ولسوالی نیز دارای دو معدن زغال سنگ بوده که یکی آن درمنطقه تاله و دیگر آن در منطقه برفک قرار دارد. این ولسوالی با ولسوالی سیغان ولایت بامیان سرحد دارد و اقتصاد برخى از مردم آن بر استخراج و فروش زغال سنگ می‌چرخد. ۱۰- دهنه غوری دهنه غوری به طرف شمال‌غرب در (۲۷) کیلومتری شهر پلخمری قرار داشته و مردم این ولسوالی که با ولایت سمنگان سرحد دارد، زراعت پیشه بوده و از همین طریق امرار معیشت مى‌کنند. طبیعت زیبای ولسوالی دهنه غوری ولسوالی دهانه غوری در ۲۷ کیلومتری شهر پلخمری قرار گرفته است ولسوالی دهانه غوری با ولایت سمنگان سرحد مشترک دارد ۱۱- بغلان مرکزی بغلان مرکزی یکى از ولسوالى هاى مرکزى ، صنعتى و پر نفوس ولایت بغلان بوده و به طرف شمالشرق در(۴۳) کیلومتری شهر پلخمری واقع است. وجود فابریکه شکر(بوره) بر اهیما اقتصادی این ولسوالی افزوده است. ۱۲- برکه برکه در (۸۵ ) کیلومتری مرکز ولایت بغلان قرار داشته و اقتصاد بیشتر مردم آن به زراعت و مالدارى متکى است. ولسوالی برکه در۸۵کیلومتری شهر پلخمری قرار گرفته است ۱۳- جلگه جلگه در (۹۳) کیلومتری شهر پلخمری واقع است و مردم این ولسوالی مالدار و زراعت پیشه بوده و از همین طریق امرار معیشت مى کنند. ولسوالی جلکه در ۹۳ کیلومتری ی شهر پلخمری قرار گرفته است ۱۴- خوست خوست در ۱۳۶ کیلومترى شهر پلخمری موقعیت دارد. مردم این ولسوالی نیز مالدار وزراعت پیشه بوده و مسیر مردم ولسوالی هاى گذرگاه نور و فرنگ را نیز تشکیل می‌دهد. ۱۵-فرنگ: فرنگ در (۱۵۰) کیلومترى و به طرف شمال‌شرق شهر پلخمری قرار داشته و با ولسوالی فرخار ولایت تخار سرحد دارد و یکی از ولسوالی های کوهستانی بوده و مردم آن از طریق مالدارى زندگى خود را به پیش می‌برند. ۱۶-گذرگاه نور این ولسوالى نیز از جملۀ ولسوالى هاى دور افتاده بوده و (۱۵۹ ) کیلومتری مرکز ولایت بغلان قراردارد و اکثر مردم آن مالدار هستند. محصولات کشاورزی و صنعتی ولایت بغلان محصولات کشاورزی عمده‌ی این ولایت عبارتند از گندم، برنج، پنبه، پسته، خربزه، تربوز، و میوه‌جاتی شامل توت، شفتالو، سیب و غیره می‌باشد. ولایت بغلان با داشتن ذخایر و معادن سرشار زغال سنگ، گچ، سمنت از جمله ولایات غنی افغانستان می‌باشند. همچنین وجود فابریکه‌های تولیدی همچون دستگاه نساجی، دستگاه‌های تولید برق وجود سیلو و سایر فابریکه‌های تولیدی و صنعتی در این ولایت بر اهمیت ولایت بغلان افزوده است. جاذبه‌های طبیعی گردشگری اما یکی از مناطق طبیعی زیبا و جذاب در این ولایت، چشمه شفا می‌باشد. این حمام به شکل ابتدایی در هشت اتاق محدود (چهار مردانه و چهار زنانه ) کنارهم ساخته شده اند. اتاق‌های این حمام ظاهراً تازه رنگ شده ولی با وسایل بسیار ابتدایی و اندک مجهز می‌باشند. آبی که دراین حمام استفاده می‌شود از میان کوه معدن سمنت جاری است. باشنده‌های محل و استفاده کننده‌های این حمام منبع این آب را چشمه به نام شفا یاد می‌کنند و به این باوراند که آب این چشمه بیماری‌های جلدی مردم را درمان می‌کند. در گوشه این حمام پارک ‏تفریحی نیزساخته شده است که مردم از داخل و خارج ولایت برای میله با ‏خانواده های خود به این جا می‌آیند. چشمه شفا در حومه شمالی شهر پلخمری ولایت بغلان مناطق تاریخی: ولایت بغلان با در نظرداشت قدامت تاریخی آن وگنجینه های باستانی که دارد بازگو کنندۀ هویت فرهنگی وباستانی این سرزمین می‌باشد .این ولایت که نقطه اتصال صفحات شمال وشمال‌شرق با مرکز کشوراست میراث دار بزرگترین ادیان قبل از اسلام ازجمله دین بودائی ، زردشتی وبرهمنی بوده که قدامت تاریخی این ادیان مربوط پنج هزار قبل از میلاد می‌باشد. از ساحات ماندگار این دوره‌های تاریخی در ولایت بغلان می‌توان از تپه سرخ کوتل، چین قله، شمرق و چهارشنبه تیپه که در مسیر شاه راه ابرشیم قرار دارد، نام برد. آثار بدست آمده از این ساحات نشان می‌دهد که این آثار به زمان کنشکاى کبیر و کوشانی‌های کوچک برمی‌گردد. کوشانى ها(بودایى ها ) در قرون٢-٥ میلادى زیست داشتند. کوههای واقع درجنوب شهر پلخمری مرکز ولایت بغلان، درست در ۱۵ کیلومتری روستای “شمرق” ، آثار حک شده ای در دیوار یک کوه کشف شده است. این آثار که مجموعه یی از اشکال کنده کاری شده در دل کوه است و یک کاروان در حال حرکت را نشان می‌دهد شامل چندین شتر، فیل، اسب و انسان می‌شود که یکی پی دیگری حکاکی شده اند.

بغلان در دل سرزمین کهن باختر قرار دارد و از نگاه باستان‌شناسی بیشتر به دوره کوشانی شناخته می‌شود. در سرخ کوتل، نزدیک پل خمری، باستان‌شناسان فرانسوی در دهه ۱۹۵۰ میلادی پرستشگاه بزرگی را بر سر تپه کاوش کردند که در زمان کنیشکا، پادشاه کوشانی، ساخته شده بود و با زینه‌های باشکوه به آن می‌رسیدند؛ آنان در آنجا کتیبه‌ای به زبان باختری و به خط یونانی یافتند. در سال ۱۹۹۳ میلادی کتیبه دیگری در رباطک، در همان نزدیکی، پیدا شد که نام پادشاهان پی‌درپی کوشانی را برمی‌شمارد و یکی از سندهای کلیدی برای تعیین تاریخ این دودمان شد. در قرون وسطی، دره‌های سرخاب و اندراب راه‌هایی برای گذر از هندوکش بودند و جغرافیانویسان نخستین سده‌های اسلامی اندراب را به معدن‌های نقره‌اش می‌شناختند. بعدها این ناحیه بخشی از قلمرو قطغن بود که فرمانروایان ازبک بر آن حکم می‌راندند، تا آن‌که در قرن نوزدهم میلادی زیر اداره دولت افغانستان درآمد. در قرن بیستم میلادی، بغلان به‌عنوان مرکزی صنعتی رشد کرد و در سال ۱۹۶۴ میلادی، هنگامی که قطغن تقسیم شد، ولایتی جداگانه شد. این ولایت در جنگ‌های دهه‌های اخیر از نبردها آسیب دید.

بغلان خانه اقوام گوناگون است و دری، پشتو و ازبکی هر سه به‌گستردگی رایج‌اند و بسیاری از مردم به بیش از یک زبان سخن می‌گویند؛ در ولسوالی‌های کوهستانی مانند اندراب و خوست و فرنگ، دری زبان غالب است. بیشتر مردم مسلمان سنی‌مذهب‌اند و جوامع اسماعیلی، به‌ویژه در پیرامون دوشی و دره کیان، و نیز جوامع شیعه در برخی ولسوالی‌ها زندگی می‌کنند. بزکشی ورزش مهم زمستانی است و مسابقه‌های بزرگ آن در پل خمری، شهر بغلان و ولسوالی‌های پیرامون، به‌ویژه در روزهای نوروز، برگزار می‌شود. دره‌های کوهستانی، و بیش از همه اندراب، به موسیقی دمبوره و شعرهایی که به آواز خوانده می‌شوند شهرت دارند که در عروسی‌ها و محفل‌ها شنیده می‌شود. نوروز و فصل برداشت با گردهمایی‌های خانوادگی و میله جشن گرفته می‌شوند و زیارتگاه‌های محلی در روزهای رخصتی بازدیدکنندگان را به خود می‌کشند.

بغلان از بلندی‌های هندوکش تا دشت‌های پست نزدیک قندوز گسترده است. در جنوب و شرق، دره‌های سالنگ، اندراب و خوست و فرنگ ژرف و پرشیب‌اند و در تابستان سبز؛ قریه‌ها در میان درختان چارمغز و توت و کشتزارهای پلکانی آبی قرار دارند و در بالادست چراگاه‌ها و برف‌زارها گسترده‌اند. قله‌های کنار مرز جنوبی به بسیار بیش از ۴۰۰۰ متر می‌رسند. دره مرکزی دریای قندوز در پیرامون پل خمری و شهر بغلان به دشتی پهن و حاصلخیز باز می‌شود که شالیزارها، کشتزارهای گندم و لبلبو، باغ‌ها و سفیدارستان‌ها دارد. در غرب، تپه‌ها و فلات‌های خشک به سوی سمنگان می‌روند و دره بالایی سرخاب و تاله و برفک در جنوب‌غرب ناهموار و کم‌جمعیت‌اند. نام سرخاب به معنای «آب سرخ» است. زمستان‌ها در کوهستان پربرف است و برفکوچ ممکن است سرک سالنگ را با مشکل روبه‌رو کند؛ آب شدن برف‌ها در بهار دریاها را پرآب می‌کند.

غذای بغلان همان خوراک مقوی شمال است. برنج دشت‌های آبی پیرامون شهر بغلان در قابلی پلو و پلو ازبکی به کار می‌رود و نان تنوری همراه هر وعده غذاست. کباب، منتو، آشک، شوربا و بولانی خوراک معمول بازارهاست و رستورانت‌های کنار شاهراه در همه ساعات به مسافران غذا می‌دهند. ولسوالی‌های کوهستانی به چارمغز، توت، سیب و میوه‌های دیگر، که بیشترش برای زمستان خشک می‌شود، و به لبنیاتی چون ماست، قروت و مسکه چراگاه‌های تابستانی شناخته می‌شوند. در تابستان خربوزه و انگور دشت‌ها بازارها را پر می‌کند و عسل دره‌های کوهستانی در بازارها فروخته می‌شود.

بغلان بیشتر به صنعت و زراعت شناخته می‌شود تا به صنایع دستی ظریف، اما بازارهایش کار دست دره‌های پیرامون را می‌فروشند. زنان قریه‌ها کلاه، روی‌بالشتی و پیراهن گلدوزی می‌کنند و برخی خانواده‌ها در ولسوالی‌های دشتی قالین و گلیم برای فروش می‌بافند. در ولسوالی‌های کوهستانی، پشم گله‌های محلی رشته و به جوراب، دستکش و جاکت‌های ضخیم بافته می‌شود و نمد و کمپل‌های بافته برای ماه‌های سرد ساخته می‌شود. خیاطان پل خمری و شهر بغلان چپن و لباس‌های سنتی را به سفارش می‌دوزند و آهنگران ابزار و چاقو می‌سازند. بازارها همچنین انبوهی از کالاهای فابریکه‌ای دارند که بازتاب جایگاه این ولایت بر سر راه اصلی تجارتی میان کابل و شمال است.

بهترین زمان‌ها برای بغلان اواخر بهار، از ثور تا جوزا، و آغاز خزان، در سنبله و میزان، است. در بهار دره‌ها سبزند و باغ‌ها پر از شگوفه، و نوروز با خود بزکشی و گردهمایی‌های بیرون از خانه می‌آورد؛ در خزان، چارمغز، میوه و برنج برداشت می‌شود و سفیدارهای دره‌های کوهستانی زرد می‌شوند. تابستان در دره‌های پایین‌تر پیرامون پل خمری و شهر بغلان گرم است، اما ولسوالی‌های کوهستانی، از جمله اندراب و خوست و فرنگ، خنک‌ترند و از سرطان تا سنبله برای پیاده‌روی بهترین‌اند. زمستان برف سنگینی بر هندوکش می‌آورد و کوتل سالنگ، پیوند اصلی زمینی با کابل، ممکن است از جدی تا حوت بر اثر طوفان برف و برفکوچ ساعت‌ها یا روزها بسته بماند. دره‌های پایین‌تر سرد است، با یخبندان و برفباری گاه‌گاهی.

سرک اصلی از کابل به سوی شمال از چاریکار در پروان می‌گذرد، تا کوتل سالنگ و تونل آن بالا می‌رود و از راه خنجان و دوشی به پل خمری فرود می‌آید؛ سفری حدود ۲۲۰ کیلومتر که معمولاً چهار تا پنج ساعت وقت می‌گیرد و هنگامی که کوتل پرترافیک یا زیر برف باشد، بیشتر طول می‌کشد. در پل خمری شاهراه دو شاخه می‌شود: یک شاخه به سوی شمال از راه شهر بغلان تا قندوز، به فاصله حدود دو ساعت، ادامه می‌یابد و شاخه دیگر به سوی غرب از راه سمنگان به مزار شریف می‌رود. از دوشی سرکی به سوی شرق در دره اندراب بالا می‌رود و از سر این دره، کوتل خاواک به پنجشیر راه می‌دهد؛ راهی بلند و فصلی. این ولایت میدان هوایی ندارد و مسافران از راه زمینی می‌آیند. وضع سرک‌ها و شرایط محلی تغییر می‌کند، از این رو مسافران باید پیش از حرکت از وضعیت کنونی آگاهی یابند.

بیشتر جاهای اقامت ولایت در پل خمری است؛ هوتل‌ها و مهمانخانه‌هایی که تاجران، مأموران دولتی و مسافرانی که در میانه سفر میان کابل و شمال توقف می‌کنند از آن‌ها استفاده می‌کنند. شهر بغلان نیز چند گزینه ساده از خود دارد. در امتداد شاهراه، به‌ویژه در راه‌های نزدیک به سالنگ، هوتل‌ها و چایخانه‌های کنار سرک به رانندگان و مسافران غذا و اتاق‌های ساده یا جایی برای خوابیدن روی فرش می‌دهند، به‌ویژه هنگامی که کوتل بسته باشد. در ولسوالی‌های کوهستانی مانند اندراب و خوست و فرنگ، مهمانخانه اندک است یا اصلاً نیست؛ بازدیدکنندگان معمولاً مهمان خانواده‌های محلی می‌شوند و بهتر است هماهنگی‌ها از راه آشنایان شخصی انجام شود. بیرون از دو شهر اصلی، گزینه‌ها ساده و اندک‌اند.

شاهراه پر از تکسی‌های مسافربری، منی‌بس‌ها و بس‌هایی است که میان کابل، پل خمری، قندوز و مزار شریف رفت‌وآمد می‌کنند و موترهای مسافربری مرکز ولایت را با مراکز ولسوالی‌ها وصل می‌کنند و پس از پر شدن حرکت می‌کنند. در پل خمری و شهر بغلان، رکشاهای زرنج و تکسی‌ها فاصله‌های کوتاه را می‌پیمایند. برای دره‌های کوهستانی، کرایه کردن موتر با راننده محلی، ترجیحاً موتر چهاردیفرنس، گزینه عملی است، به‌ویژه در فصل‌های غیر از تابستان. سرک‌های فرعی اندراب، خوست و فرنگ و تاله و برفک باریک‌اند و ممکن است با برف یا لغزش زمین بسته شوند. در قریه‌های بلند هنوز برای رسیدن به کشتزارها و چراگاه‌ها از خر و اسپ استفاده می‌شود و بسیاری از راه‌ها را تنها پیاده می‌توان پیمود.