بامیان

معرفی ولایت بامیان ولایت بامیان که به نام بامیکان (درخشان و روشن) نیز یاد می‌شود در نقطه مرکزی افغانستان و در میان دامنه های مرکزی دو سلسله جبال بزرگ یعنی هندوکش و بابا واقع شده است. کوه بابا ولایت بامیان مردم بامیان عمدتاً در بین دره های حیات به سر میبرند که توسط کوه ها احاطه گردیده و یا در بین فلات مرکزی قرار گرفته اند. دره های اصلی آن عبارت اند از دره بامیان در شرق، و دره بند امیر در غرب. نمایی از ولایت بامیان بامیان داراى هفت واحد اداری شامل مرکز و شش ولسوالى “ یکاولنگ ، پنجاب ، ورث، کهمرد ، سیغان وشیبر”بوده و با ولایات دایکندى، غور ، میدان وردک، غزنى، پروان، سمنگان و سرپل همسایه می باشد. مسوولین بامیان نفوس این ولایت را ۴۵۴ هزار نفرمعرفی کرده اند. از این تعداد نزدیک ۲۲۴ هزار نفر زن و ۲۳۰ هزار مرد وجود دارد. مساحت این ولایت حدود (١٨٠٢٩) کیلومترمربع بوده واقوام هزاره،تاجک وپشتون را در خود جا داده است که حدود ٩٠ درصد ، مربوط قوم هزاره ، اهل تشیع مى باشد. بازارچه های صنابع دستی دربامیان جشنواره دمبوره ولایت بامیان جشنواره دمبوره ولایت بامیان بامیان از طریق کوتل حاجیگک و با عبور از ولایت میدان وردک به کابل وصل مى شود. این ولایت راه دیگرى به کابل از طریق کوتل شیبر و عبور از درۀ غوربند ولایت پروان نیز دارد. بامیان ولایت صعب العبور و در مسیر جاده ابریشم قرار دارد که این جاده از حوزه جنوب به حوزه شمال از طریق بامیان وصل میگردد. منابع و آثار تاریخی ولایت بامیان بامیان یکی ازولایات سرشارازمعادن آهن،ذغال سنگ، گج، سنگ مرمر وسنگ های قیمتی درکشوراست. که یکی ازمشهورترین معادن این ولایت، معدن آهن حاجی گک”آجه گگ” را می توان نام برد.. بامیان یکی ازبزرگترین تولید کننده گان کچالو درسطح کشور نیز می باشد که سالانه هزاران تن کچالو به سراسرکشوروخارج صادرمی کند. همچنین جشنواره “گل کچالو” یکی از مهمترین جشنواره ها در ولایت بامیان می باشد. جشنواره گل کچالو جشنواره گل کچالو همچنین این ولایت، مناطق باستانی و آثار تاریخی مهم و مشهوری مانند «شهر غلغله»، «شهر ضحاک»، «کافر قلعه»، «قلعه غمی» و… را نیز در خود جای داده است که باعث می‎شود سالانه شمار زیادی از گردشگران بین‌المللی این ولایت را برای سفر انتخاب کنند. بند امیر واقع در ولسوالی یکاولنگ از دیگر جاذبه‌های توریستی این ولایت به حساب می‌آید که اخیراً از سوی دولت افغانستان به عنوان آثار ملی ثبت شده‌است. مجسمه هاى بودا که قدمت ١٦٠٠ ساله داشته و یکى از شاهکار هاى زمان بودیزم است. مجسمۀ بزرگ صلصال با ارتفاع ٥٣ متر و مجسمۀ کوچک بنام شمامه باارتفاع ٣٥ متر در دل کوه تراشیده شده و در مسیر جاده قدیمی ابریشم درتقریباً سه کیلومترى شمال شهر بامیان قرار دارد. بودایى ها در ( قرون٢-٥ میلادى) زیست داشتند. این دو مجسمه به حیث عجایب جهان، ثبت یونسکو( سازمان فرهنگى ملل متحد)است. مجسمه های بامیان در دل کوه بند امیر به عنوان یکی از مناطق دیدنی ولایت بامیان می باشد که اولین پارک ملی افغانستان نیز می باشد. برگزاری مسابقات اسکی ولایت بامیان بامیان ای مهد فرهنگ وهنر ای گرامی سرزمین پرگهر سرزمین کوهساران رفیع خطه خون رنگ وطوفان وخطر دره ها سرشار ازرنگ حیات جلگه ها سرسبز از باغ وشجر منبع فیاض رود زندگی معدن سنگ حدید وسیم وزر دفتری از خاطرات روزگار رازها درسینه داری مستتر یاد گار دوره عز وشرف دوره کاروتلاش مستمر آن نگارین پیکربودا چه شد ؟ شاهکار صنعت دست بشر!؟ مظهر فکر وتلاش آدمی حاصل عمر هزاران نامور بامیان ای قلب مجروح وطن از چه می بینم ترا خونین جگر تسلیت ای سرزمین غرقه خون الحذر ازمکر دشمن الحذر

بامیان در بخش بزرگی از هزارهٔ اول میلادی کانون آیین بودا بر سر راه‌های تجارتی و زیارتی‌ای بود که از هندوکش می‌گذشتند و آسیای میانه را به دشت‌های جنوب آسیا پیوند می‌دادند. افزون بر صخره بزرگ دره اصلی، راهبان در دره‌های فرعی ککرک و فولادی نیز مغاره‌ها و نیایشگاه‌هایی کندند که برخی از آن‌ها با نقاشی آراسته شده بودند. در قرن‌های بعد اسلام در این منطقه گسترش یافت و در قرن دوازدهم میلادی شاخه‌ای از دودمان غوریان بر بامیان فرمان می‌راند. شهر ضحاک، پشته مستحکمی در دهانه شرقی دره، راه ورود از شرق را پاسداری می‌کرد. در سال ۱۲۲۱ میلادی لشکریان مغول چنگیز خان دره را ویران کردند و شهرهای آن هرگز به‌طور کامل دوباره آباد نشدند. در قرن‌های بعد این منطقه بخشی از هزاره‌جات، سرزمین کوهستانی مردم هزاره، شد. در سال ۲۰۰۳ میلادی چشم‌انداز فرهنگی و بقایای باستانی دره در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد و در سال ۲۰۰۹ میلادی بند امیر نخستین پارک ملی کشور شد.

دری زبان اصلی این ولایت است و بیشتر مردم به لهجه هزارگی سخن می‌گویند. بیشتر باشندگان هزاره‌اند و جوامع تاجیک بیشتر در ولسوالی‌های شمالی و شرقی زندگی می‌کنند. بیشتر مردم مسلمان شیعه‌اند و جوامع سنی و اسماعیلی نیز در این ولایت هستند؛ مسجدها و زیارتگاه‌های محلی در کانون زندگی قریه قرار دارند. موسیقی پیوند نزدیکی با دمبوره دارد؛ سازی دوتاره با دسته بلند که آهنگ‌هایی درباره عشق، جدایی و کوهستان را همراهی می‌کند. نوروز، آغاز سال نو در اعتدال بهاری، به‌گستردگی جشن گرفته می‌شود، هرچند در این ارتفاع بهار دیر می‌رسد؛ عروسی‌ها و مناسبت‌های مذهبی نیز در طول سال خانواده‌ها را گرد هم می‌آورند. روایت‌های محلی چند جای دیدنی را با حضرت علی پیوند می‌دهند. بنا بر یک افسانه، جهیل‌های بند امیر را او پدید آورد، و گفته می‌شود پشته سنگی دراز دره اژدر پیکر اژدهایی است که او کشت. زیارتگاه کوچکی در کنار بند هیبت، یکی از جهیل‌ها، قرار دارد. فوتبال، والیبال و در سال‌های اخیر اسکی زمستانی در میان جوانان محبوب است.

بامیان سرزمین دره‌های بلندی است که در دل کوه‌های برهنه کنده شده‌اند. سلسله‌کوه بابا در امتداد جنوب ولایت کشیده شده و قله‌هایی بلندتر از ۵۰۰۰ متر دارد، و آب برف‌های آن جوی‌هایی را تغذیه می‌کند که کف دره‌ها را آبیاری می‌کنند. دریای بامیان به سوی شرق از دره اصلی و از کنار شهر می‌گذرد و در دو سوی آن کشتزارهای کچالو، گندم و جو و ردیف‌های سفیدارهای بلند دیده می‌شود. در غرب، بند امیر زنجیره‌ای از شش جهیل است که رنگ آبی سیرشان از آب زلال و سرشار از مواد معدنی آن‌ها می‌آید. بندهای طبیعی تراورتن که در درازنای زمانی بسیار طولانی شکل گرفته‌اند، جهیل‌ها را پله‌پله، یکی بالاتر از دیگری، نگه می‌دارند. فلات پیرامون آن باز و خشک است و حیات وحش آن شامل بز کوهی، گوسفند وحشی، گرگ، روباه و پرندگان گوناگون است. ولسوالی‌های شمالی کهمرد و سیغان در ارتفاع پایین‌تر و در دره‌های تنگ‌تری قرار دارند که رو به شمال باز می‌شوند. در زمستان برف بیشتر ولایت را می‌پوشاند و اغلب چند ماه بر زمین می‌ماند.

بامیان در سراسر افغانستان به کچالوی خود شهرت دارد که در دره‌های سرد به‌خوبی می‌روید و تقریباً در هر وعده غذا دیده می‌شود: جوشانده، سرخ‌شده، پخته در قورمه‌ها یا پیچیده در نان بولانی. گندم و جو دیگر کشت‌های اصلی‌اند و نان هر روز در تنورهای گلی پخته می‌شود. لبنیات در غذای مردم کوهستان جایگاه اصلی دارد. خانواده‌ها ماست، مسکه و قروت درست می‌کنند؛ قروت گلوله‌های ماست خشک و نمک‌زده است که تا زمستان می‌ماند و برای غذاهایی چون کچری قروت در آب نرم می‌شود. شوربا، آبگوشتی از گوشت و سبزی که با نان خورده می‌شود، غذای همیشگی است و قابلی پلو، برنج با زردک و کشمش، برای مهمانان و جشن‌ها پخته می‌شود. برای عروسی‌ها و جشن‌ها، خانواده‌ها نان‌های سرخ‌شده در روغن و شیرینی آماده می‌کنند و چای سبز یا سیاه پررنگ تقریباً با هر غذا صرف می‌شود.

مشهورترین صنعت دستی منطقه برک است؛ پارچه پشمی ضخیم و دست‌بافی که در هزاره‌جات بافته می‌شود و از قدیم برای دوختن بالاپوش، واسکت و کمپل به کار می‌رود. بافتن آن کاری زمان‌بر است و برک خوب حتی بیرون از ولایت نیز ارج فراوان دارد. زنان در بسیاری از قریه‌ها گلیم و قالین نیز می‌بافند، از پشم گوسفند نمد می‌مالند و برای زمستان‌های طولانی جوراب، دستکش و کلاه گرم می‌بافند. بکس‌ها، کلاه‌ها و پوش‌های بالشت گلدوزی‌شده در خانه‌ها ساخته می‌شوند و در بازار بامیان در کنار دیگر کارهای دستی محلی به فروش می‌رسند. پشم رمه‌های ولایت ریسیده و اغلب با دست رنگ می‌شود و بافته‌ها معمولاً نقش‌های هندسی ساده دارند. خرید مستقیم از سازندگان به خانواده‌های دره‌های اطراف کمک می‌کند.

فصل اصلی سفر از اواخر بهار تا اوایل خزان است. از جوزا تا میزان سرک‌ها معمولاً باز است، روزها معتدل تا گرم و دره‌ها سرسبزند، هرچند شب‌ها حتی در تابستان خنک می‌ماند. بند امیر از سرطان تا سنبله در بهترین حالت خود است؛ زمانی که آب جهیل‌ها زلال است و راه رسیدن به آن از برف پاک است. زمستان طولانی و سخت است. برف معمولاً از قوس یا جدی تا حوت بر زمین می‌ماند، دما به‌مراتب زیر صفر می‌رود و کوتل‌های بلند بر سر راه‌های کابل گاهی تا چند روز بسته یا دشوارگذر می‌شوند. اسکی در کوه بابا معمولاً از حدود جدی تا حوت ممکن است. سنبله و میزان فصل برداشت کچالو و غله و زمان طلایی شدن سفیدارهاست و برای پیاده‌روی ماه‌های خوبی‌اند. نوروز در آغاز حمل در اینجا اغلب با هوای سرد همراه است و دره‌ها در حمل و ثور سبز می‌شوند.

دو سرک اصلی بامیان را به کابل وصل می‌کند. راه جنوبی از ولایت وردک و از راه میدان‌شهر می‌گذرد و از کوتل‌های اونی و حاجیگک عبور می‌کند و حدود ۱۸۰ کیلومتر است. راه شمالی از چاریکار در پروان در امتداد دره غوربند پیش می‌رود و از کوتل شیبر می‌گذرد؛ مسیری درازتر به طول حدود ۲۳۰ تا ۲۴۰ کیلومتر. هر یک از این دو راه، بسته به وضع سرک و فصل، معمولاً پنج تا هشت ساعت وقت می‌گیرد. از شمال، سرک‌ها در امتداد دره‌ها به سوی دوشی در بغلان، بر شاهراه کابل به مزارشریف، پایین می‌روند. سرک‌هایی نیز از راه یکاولنگ به سوی غرب و غور، و از راه پنجاب و ورس به سوی جنوب و دایکندی امتداد دارند؛ هر دو ناهموارند و سفر در آن‌ها کند پیش می‌رود. بامیان میدان هوایی‌ای در نزدیکی مرکز ولایت دارد و پروازهای داخلی از کابل به آن انجام شده است. وضع سرک‌ها و شرایط محلی تغییر می‌کند، بنابراین مسافران باید پیش از حرکت از وضعیت کنونی آگاه شوند.

بیشتر گردشگران در شهر بامیان اقامت می‌کنند که بیشترین گزینه‌های هوتل و مهمانخانه را در ولایت دارد، از اتاق‌های ساده تا جاهای راحت‌تر. این شهر عملی‌ترین پایگاه برای دیدن جاهای تاریخی دره و سفرهای یک‌روزه به بند امیر و دره اژدر است. در بند امیر چند مهمانخانه ساده و جاهایی با اتاق‌های ابتدایی در نزدیکی جهیل‌ها وجود دارد، و یکاولنگ و دیگر مراکز ولسوالی‌ها تنها جای اقامت محدود و ابتدایی دارند. در دره‌های دورافتاده‌تر، مسافران به مهمان‌نوازی قریه‌ها، اقامت در خانه خانواده‌ها یا اتاق‌های ساده چایخانه‌ها متکی‌اند؛ با تشناب مشترک و گرمایش با بخاری هیزمی یا سرگینی در ماه‌های سرد. امکانات در همه جای بیرون از مرکز ولایت ساده است و گزینه‌ها اندک.

تکسی‌ها و منی‌بس‌های مسافربری شهر بامیان را به مراکز ولسوالی‌ها وصل می‌کنند و با پر شدن ظرفیت حرکت می‌کنند. رفت‌وآمد به ولسوالی‌های دورافتاده‌تر ممکن است روزی یک بار یا کمتر باشد و زمان آن به فصل و وضع سرک‌ها بستگی دارد. برای بند امیر، دره اژدر، شهر ضحاک و دیگر جاهای دیدنی، بیشتر گردشگران یک موتر شخصی با راننده را برای یک روز کرایه می‌کنند که عملی‌ترین راه برای دیدن چند جا در یک سفر است. موترهای چهاردیفرنس در سرک‌های خامه و در گل‌ولای بهاری یا برف زمستانی سودمندند. در قریه‌ها مردم هنوز راه‌های درازی را پیاده می‌پیمایند و خرها و اسپ‌ها بارها را از راه‌های باریکی می‌برند که موتر نمی‌تواند از آن‌ها بگذرد. پیاده‌روی میان قریه‌ها و در دره‌های فرعی، به‌ویژه همراه با یک راهنمای محلی، راهی دلپذیر برای شناختن این ولایت است.