شرنه

شرنه مرکز ولایت پکتیکا است و در شمال‌غرب ولایت، بر فلاتی مرتفع در ارتفاع حدود ۲۲۵۰ متر و نزدیک مرز غزنی، قرار دارد. شهرکی کوچک است که گرد ادارۀ ولایتی شکل گرفته و اهمیت آن بیشتر از اداره و تجارت است تا از تاریخ یا آبدات تاریخی. مرکز شهر بازاری در امتداد سرک اصلی است، با دکان‌ها، ورکشاپ‌ها، رستورانت‌ها و تانک‌های تیل، همراه با ادارات دولتی، مکتب‌ها، مسجدها و یک شفاخانه. خانه‌ها، که بسیاری از آن‌ها درون حویلی‌های دیوارکشی‌شدۀ خشتی‌اند، بر زمین هموار گسترده‌اند و آن سوتر کشتزارها و زمین‌هایی قرار دارند که از کاریز آب می‌گیرند. برای مسافران، شرنه دروازۀ پکتیکا و منزلگاهی برای سفر به ارگون و کوه‌های شرقی است. آسمان گسترده، زمستان‌های سرد و صاف و موقعیت باز و مرتفع آن، به این شهر حال‌وهوایی کاملاً متفاوت از شهرهای گرم‌تر و پست جنوب می‌دهد و بازارش بهترین جای ولایت برای دیدن رفت‌وآمد مردم روستایی پکتیکاست.

تاریخ شرنه به‌عنوان یک شهر تازه است. این منطقه دیرزمانی ناحیه‌ای روستایی با قریه‌های پراکنده بر فلات میان غزنی و کوه‌های جنوب‌شرق بود که کشاورزی در آن به کاریزها و جویبارهای فصلی وابسته بود. شرنه به‌عنوان مرکز پکتیکا به مرکز اداری ولایت تبدیل شد و ادارات دولتی، بازار و پیوندهای زمینی با غزنی و گردیز یافت. رشد آن در آغاز قرن بیست‌ویکم میلادی، با ساخته شدن ساختمان‌های دولتی، مکتب‌ها و سرک‌های تازه، شتاب گرفت. این شهر نیز مانند دیگر نقاط ولایت در دهه‌های اخیر از جنگ آسیب دید و بیشتر ساختمان‌های کنونی آن در بیست سال گذشته ساخته شده‌اند.

شرنه شهری پشتوزبان است و بسیاری از مردم آن از ولسوالی‌های اطراف آمده‌اند و پیوند نزدیکی با قریه‌های زادگاهشان دارند. زندگی محافظه‌کارانه است و گرد مسجد، بازار و حویلی خانواده می‌چرخد. نماز جمعه جمعیت زیادی را به شهر می‌کشاند و در دو عید بازار از خانواده‌هایی که لباس، شیرینی و تحفه می‌خرند شلوغ است. عروسی‌ها با موسیقی، دهل و رقص اتن همراه‌اند. کرکت با شور و شوق در زمین‌های باز اطراف شهر بازی می‌شود، به‌ویژه در شام‌های طولانی تابستان، و مسابقه‌های میان تیم‌های محلی شمار زیادی تماشاگر را گرد می‌آورد.

شرنه بر فلاتی باز با پستی‌وبلندی‌های نرم قرار دارد که تپه‌ها و کوه‌های دوردست آن را در بر گرفته‌اند. زمین در بیشتر سال خشک است و کشتزارها و باغ‌های اطراف شهر به کاریزها، چاه‌ها و جویبارهای فصلی وابسته‌اند. در بهار فلات برای مدت کوتاهی سبز می‌شود و در اطراف قریه‌ها گندم و دیگر محصولات کشت می‌شود. تابستان هوایی خشک و پرگرد و خاک می‌آورد، در حالی که در زمستان برف ممکن است هفته‌ها بر فلات بماند و بادهای سرد بر زمین‌های باز بوزند. به‌سوی شرق و جنوب‌شرق، زمین به‌سوی کوه‌های جنگلی ولسوالی‌های سرحدی پکتیکا بالا می‌رود.

رستورانت‌های شرنه غذای مسافران و تاجران را پیش می‌کنند: کباب و تکه روی ذغال، برنج با گوشت، کرایی و شوروا، همه با نان تازه. چایخانه‌های کنار سرک اصلی از صبح زود شلوغ‌اند. در بازار میوه و سبزی‌ای که از غزنی و جاهای دورتر آورده می‌شود، همراه با لبنیات، تخم مرغ و گوشت محلی فروخته می‌شود. در خزان و زمستان، چلغوزۀ بریان ولسوالی‌های شرقی خوراکی محبوبی است و میوۀ خشک و مغزیجات پیش از عید و عروسی‌ها به مقدار زیاد خریده می‌شود.

شرنه مرکز صنایع دستی نیست. بازار آن پارچه، لباس، بوت، لوازم خانه، ابزار، جنراتور و پلیت‌های آفتابی را به ولسوالی‌های اطراف می‌رساند. پتوهای پشمی، کلاه‌های گلدوزی‌شده و واسکت برای ماه‌های سرد به فروش می‌رسد و خیاطان لباس‌های سنتی را به اندازۀ مشتری می‌دوزند. برخی چیزهای گلدوزی‌شده که زنان قریه‌ها می‌سازند به بازار می‌رسد، اما چیز چندانی به‌طور ویژه برای بازدیدکنندگان ساخته نمی‌شود. چلغوزه و میوۀ خشک، که به وزن فروخته می‌شوند، شاخص‌ترین سوغات‌اند.

شرنه در ارتفاع حدود ۲۲۵۰ متر زمستان‌های سردی دارد، با برف‌باری مکرر و شب‌های یخبندان از قوس تا دلو، و تابستان‌های گرم و خشکی که به‌ندرت به گرمی تابستان‌های جنوب پست می‌رسند. دلپذیرترین ماه‌ها ثور و جوزا است که روزها معتدل و فلات سبز است، و سنبله و میزان که صاف و خشک‌اند و شب‌های خنک دارند. اوایل بهار با آب شدن برف ممکن است گِل‌آلود باشد و در بعدازظهرهای بادی تابستان گرد و خاک رایج است.

شرنه حدود ۲۱۰ کیلومتر از کابل فاصله دارد که حدود چهار تا پنج ساعت رانندگی است. یک مسیر شاهراه کابل–غزنی را دنبال می‌کند و سپس به‌سوی جنوب‌شرق به شهر می‌پیچد و مسیر دیگر از گردیز در پکتیا می‌گذرد. تکسی‌های مسافربری و منی‌بس‌ها شرنه را با کابل، غزنی و گردیز و با ارگون و دیگر مراکز ولسوالی‌های پکتیکا وصل می‌کنند. سرک‌های آن سوی شهر، به‌ویژه به‌سوی کوه‌های شرقی، اغلب خامه‌اند. وضعیت سرک‌ها و شرایط محلی تغییرپذیر است، بنابراین مسافران باید پیش از حرکت از وضعیت کنونی معلومات بگیرند.

شرنه تنها چند هوتل دارد که بیشترشان کوچک و ساده‌اند و در نزدیکی بازار و سرک اصلی قرار دارند. اتاق‌ها ساده‌اند، گرمایش در زمستان معمولاً با بخاری است و برق ممکن است قطع و وصل شود. بسیاری از بازدیدکنندگان برای کار رسمی می‌آیند و در جاهایی که از پیش آماده شده می‌مانند. دیگران نزد خویشاوندان یا آشنایان محلی مهمان می‌شوند که شیوۀ معمول در این منطقه است؛ از این رو بهتر است پیش از رسیدن، جای اقامت هماهنگ شود.

شرنه پراکنده است، اما مرکز آن را می‌توان پیاده گشت. رکشاهای زرنج و تکسی‌ها در نزدیکی بازار برای رفت‌وآمد در شهر منتظر می‌مانند و موترسایکل به‌طور گسترده به کار می‌رود. تکسی‌های مسافربری و منی‌بس‌ها به غزنی، گردیز، کابل و ارگون، معمولاً صبح‌ها و وقتی پر شدند، از اده‌های کنار سرک اصلی حرکت می‌کنند. برای رفتن به قریه‌های دورافتاده، کرایه‌کردن موتر با رانندۀ محلی گزینۀ عملی است و موترهای پیک‌آپ مسافر و بار را در سرک‌های ناهموارتر روستایی جابه‌جا می‌کنند.