کاپیسا

معرفى ولایت کاپیسا آتیس این‌بار می‌خواهد شما را به سرزمین حماسه‌ها ببرد. همراه با آتیس باشید تا سری به ولایت زیبای کاپیسا بزنیم. کاپیسا یا کپیس که به نام نیسا در دفتر خاطرات اسکندر مقدونی درج گردیده است، به معنی باغ خدا، سرزمین سرسبز و شاداب آمده است در دامنه سلسله جبال هندوکش قرار دارد. ولایت کاپیسا یکی از ولایات زیبای افغانستان می‌باشد که در قسمت مرکزی کشور افغانستان قرار گرفته است که با ولایت پنجشیر در شمال، ولایت پروان در غرب و با ولایت لغمان و کابل در جنوب همسایه می‌باشد. ولابت کاپیسا نیروهای نظامی در ولایت کاپیسا ولایت زیبای کاپیسا ساختمان شهرداری حصه اول کوهستان شاروالی حصه اول کوهستان زیبایی‌های ولایت کاپیسا مساحت و آب و هوای ولایت کاپیسا مساحت ولایت کاپیسا در حدود ۱۲۱ کیلومتر مربع می‌باشد و شهر محمودراقى مرکز این ولایت است که در ۶۵ کیلومترى شمال کابل موقعیت دارد. کاپیسا یکى از مناطق باستانى کشور است که ۶۲۰ سال قبل پایتخت تابستانى کنیشکا در آریانای باستان بود. ولایت کاپیسا در فصل زمستان دارای آب وهوای سرد و در فصل تابستان گرم می‌باشد. هرچند که در فصل‌های بهار و پاییز آب‌وهوایی معتدل دارد. با توجه به آب‌وهوای این ولایت که سطح بارش آن که حدود ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلی‌متر است، میوه‌های انار و انگور با کیفیت تولید می‌شوند. انار و انگور کاپیسا به کشورهای دیگر نیز صادر می‌شوند و همچنین شهرت جهانی دارند. ولایت کاپیسا در تابستان انگور ولایت کاپیسا ولایت کاپیسا در فصل خزان اماکن تاریخى کاپیسا کاپیسا از جهت اینکه در زمانی پایتخت آریانا بوده است دارای جایگاه تاریخی خاصی می‌باشد. در دل این ولایت اماکن تاریخی زیادی وجود دارد که مردم همواره از آنها بازدید می‌کنند. ازجمله مناطق تاریخی این ولایت می‌توان به منطقه موسوم به زرگر در ولسوالی اول کوهستان اشاره کرد که بیشتر آثار تاریخی در این منطقه نیز وجود دارد برج عبدالله به عنوان یکی دیگر از اماکن تاریخی این ولایت محسوب می‌شود که در منطقه صیاد مرکز کاپیسا قرار گرفته است. علاوه بر آن ریگروان نیز به عنوان یکی از مناطقی هست که داستان‌ها و افسانه‌های زیبایی در مورد آن وجود دارد. ریگروان در ولایت کاپیسا منطقه صیاد در ولایت کاپیسا منطقه صیاد یکی از مناطق دیدنی ولایت کاپیسا می باشد ولسوالی‌های کاپیسا ولسوالی های ولایت کاپیسا عبارت اند از: کوهستان اول، کوهستان دوم، کوهبندها، نجراب، تگاب و اله سای. ولسوالی نجراب در ولایت کاپیسا دریاچه‌ای در ولایت کاپیسا کوه ها و نهرهای مشهور کاپیسا سنجن، خمزرگر، ریگ‌روان، بولغین و شیرخان‌خیل از جمله کوه های مشهور این ولایت اند. نهرهای بزرگ این ولایت که در ولسوالی های مرکزی آن موقعیت دارد عبارت از نهر خواجه، نهر رزاق، نهر ریگروان و نهر افغان می‌باشد کوههای پوشیده از برف در ولایت کاپیسا کوه‌های ولایت کاپیسا اقوام و مردم کاپیسا بیشتر اقوام این ولایت را تاجیک‌ها تشکیل می‌دهند. هرچند که از اقوام پشتون و پشه‌ای نیز در این ولایت زندگی می‌کنند. زندگی روستایی در ولایت کاپیسا مدرسه ای در کاپیسا زبان کاپیسا زبان دری (فارسی)، پشتو، پشه‌ای و پراچی از زبان هایی است که در ولایت کاپیسا تکلم می‌شود.

نام این ولایت یادآور پادشاهی باستانی کاپیسا است که در قرن‌های نخست میلادی مرکز آن در دشتی بود که دریاهای پنجشیر و غوربند در آن به هم می‌پیوندند، نزدیک مرز کنونی با پروان. دیرهای بودایی در سراسر تپه‌های اطراف ساخته شدند، و در قرن هفتم میلادی زایر چینی، هیوان تسنگ، کاپیسا را سرزمینی حاصلخیز با غله و میوهٔ فراوان و دیرهای بسیار توصیف کرد. در قرن‌های بعد، کوهستان، که سرزمین دامنه‌یی این‌جا به این نام شناخته می‌شود، کابل را با میوه و غله تأمین می‌کرد و قریه‌هایش بر راه‌های پایتخت به سوی درهٔ پنجشیر و کوتل‌های هندوکش قرار داشتند. کاپیسا در قرن بیستم میلادی به‌عنوان ولایتی جداگانه سازمان یافت و از نگاه مساحت هنوز یکی از کوچک‌ترین ولایات کشور است. مانند ولایات همسایه، این ولایت نیز در اواخر قرن بیستم و اوایل قرن بیست‌ویکم میلادی از جنگ و ناآرامی متأثر شد.

در کاپیسا به هر دو زبان دری و پشتو سخن گفته می‌شود؛ دری بیشتر در کوهستان و پشتو در دره‌های شرقی مانند تگاب رایج است، و در برخی قریه‌ها به پشه‌یی سخن می‌گویند. اکثریت بزرگ باشندگان مسلمان سنی‌اند و مسجدها و زیارتگاه‌های محلی در مرکز زندگی قریه قرار دارند. زندگی با سال زراعتی پیش می‌رود، با کار دسته‌جمعی در فصل حاصل‌برداری و عروسی‌ها در ماه‌های پس از آن. نوروز با میله‌های خانوادگی در باغ‌ها، هم‌زمان با باز شدن شگوفه‌ها، تجلیل می‌شود و عید با دید و بازدید میان قریه‌ها و خویشاوندان همراه است. مهمان‌نوازی مایهٔ افتخار است و به مهمانی که به قریه‌یی می‌رسد احتمالاً پیش از هر چیز چای، نان و میوه پیشکش می‌شود. پهلوانی و بزکشی در فصل سرما محبوب‌اند.

چشم‌انداز کاپیسا از دشت در غرب، پله‌پله تا کوه‌های بلند در شمال و شرق بالا می‌رود. کوهستان نواری حاصلخیز از دامنه‌هاست که در آن آب جویبارهایی که از کوه‌ها پایین می‌آیند از راه جوی‌های آبیاری پخش می‌شود و تاکستان‌ها، باغ‌های توت و زردآلو، درختان چارمغز و کشتزارهای پله‌پلهٔ گندم و جواری را آبیاری می‌کند. دریای پنجشیر در مسیر خود از درهٔ پنجشیر به سوی جنوب از بخش غربی ولایت می‌گذرد، و دره‌های نجراب، تگاب و اله‌سای در شرق عمیقاً در دل رشته‌کوه‌ها فرو رفته‌اند؛ هر کدام جویبار خود، کشتزارهای باریکی در بستر دره و دامنه‌های برهنه‌یی در بالا دارد. سفیدارها و بیدها در امتداد جوی‌های آب صف کشیده‌اند و زمین‌های بلندتر در بهار و تابستان چراگاه گله‌های قریه‌هاست.

کشتزارهای کاپیسا میوه، غله و سبزی بازارهای کابل را تأمین می‌کنند. در سراسر کوهستان انگور همراه با توت، زردآلو، سیب و چارمغز به دست می‌آید، و در اوایل تابستان توت تازه را مستقیم از درخت می‌خورند یا برای خشک شدن روی بام‌ها پهن می‌کنند. توت خشک و چارمغز خوراک اصلی زمستان است. آشپزی خانگی ساده و فصلی است: نان تنوری، قابلی پلو برای مهمانان، شوربا، و در بهار غذاهایی از لوبیا، پالک و دیگر سبزی‌ها. ماست، دوغ و قروت از شیر گاو، گوسفند و بز قریه‌ها ساخته می‌شود. در ماه‌های سرد، خانواده‌ها شب‌ها میوهٔ خشک و مغزیجات را با چای سبز می‌خورند.

کاپیسا چندان به صنایع دستی شناخته نمی‌شود و بازارهای کوچک آن بیشتر کالاهای روزمره، تکه، افزار زراعتی و محصولات محلی می‌فروشند. خانواده‌های قریه‌ها بسیاری از چیزهایی را که به کار می‌برند خود می‌سازند: زنان کلاه، روی‌بالشتی، جای‌نماز و لباس را گلدوزی می‌کنند و برخی خانواده‌ها از پشم محلی گلیم‌های ساده، قالینچه و جوال می‌بافند. سبدها و بوریاهایی که از نی و شاخه‌های بید بافته می‌شوند در سراسر کشتزارها به کار می‌روند، و کارگاه‌های کوچک در مراکز ولسوالی‌ها افزار و وسایل فلزی خانه را می‌سازند و ترمیم می‌کنند. مسافرانی که در پی قالین، سفال یا زیورات‌اند، گزینه‌های بسیار بیشتری در کابل یا در کارگاه‌های سفالگری استالف، در راه شمال از پایتخت، می‌یابند.

بهار و خزان بهترین فصل‌ها برای کاپیسا هستند. از حمل تا اواسط جوزا باغ‌ها و تاکستان‌ها پربرگ و پرشگوفه‌اند، جویبارها پرآب‌اند و دره‌ها سبز. اوایل تابستان فصل توت است، و از اواخر تابستان تا میزان چیدن انگور و چارمغز ادامه دارد. تابستان در زمین‌های پست‌تر، به‌ویژه در دره‌های شرقی، گرم تا داغ است، در حالی که دامنه‌های کوهستان معتدل‌تر می‌مانند. زمستان‌ها سرد است و برف تپه‌ها و گاهی بستر دره‌ها را می‌پوشاند؛ راه‌های کوهستانی به دره‌های فرعی پس از برف سنگین ممکن است غیرقابل عبور شوند. نوروز، در اول حمل، با نخستین شگوفه‌ها هم‌زمان است و زمان خوبی برای دیدن جشن‌های قریه‌هاست.

راه ورود به کاپیسا از غرب است، از سرک‌هایی که از شاهراه اصلی شمال کابل جدا می‌شوند؛ این شاهراه از کوهدامن به سوی چاریکار می‌رود. محمود راقی، مرکز ولایت، حدود ۷۵ کیلومتر از کابل فاصله دارد، یعنی نزدیک به یک و نیم تا دو ساعت راه با موتر، و ولسوالی‌های کوهستان در اطراف آن با سرک‌های محلی از میان دشت به چاریکار و به گلبهار در دهانهٔ درهٔ پنجشیر وصل‌اند. به دره‌های شرقی از راه سرک‌های فرعی می‌توان رسید: به نجراب از کوهستان، و به تگاب و اله‌سای از جنوب نیز، از راه سرکی که از ساحهٔ سروبی بر شاهراه کابل–جلال‌آباد به سوی شمال می‌رود. این سرک‌ها باریک‌ترند و در برخی جاها خامه‌اند. وضعیت سرک‌ها و شرایط محلی تغییر می‌کند، از این رو مسافران باید پیش از حرکت از وضعیت کنونی آگاه شوند.

جای اقامت در کاپیسا بسیار محدود است. در محمود راقی و دیگر مراکز ولسوالی‌ها هوتل مناسب برای بازدیدکنندگان یا بسیار کم است یا اصلاً وجود ندارد، و گردشگران اندکی به این ولایت می‌آیند. بیشتر مسافران در یک سفر یک‌روزه از کابل می‌آیند، یا در چاریکار یا کابل می‌مانند و با موتر رفت‌وآمد می‌کنند. کسی که بخواهد شب را در دره‌ها بگذراند، معمولاً مهمان یک خانوادهٔ محلی می‌شود که از پیش و از راه یک آشنای مورد اعتماد ترتیب داده می‌شود، و این با سنت نیرومند مهمان‌نوازی محلی هم‌خوان است. امکانات خانه‌های قریه ساده است: مهمانان در اتاق مهمان روی توشک و پشتی می‌خوابند، غذا با هم خورده می‌شود و تشناب‌ها ابتدایی‌اند.

تکسی‌های مسافربری و منی‌بس‌ها محمود راقی و دیگر مراکز ولسوالی‌ها را با کابل و چاریکار وصل می‌کنند و وقتی پر شوند از اده‌های هر شهرک حرکت می‌کنند. در داخل کوهستان، تکسی‌های مسافربری و رکشاها (زرنج) مردم را در امتداد سرک‌های اصلی دره میان قریه‌ها و بازارها جابه‌جا می‌کنند. سفر به دره‌های شرقی بیشتر با موترهای سراچه یا منی‌بس‌های مسافربری بر سرک‌های ناهموارتر انجام می‌شود و در زمستان این رفت‌وآمدها کمتر می‌شود. بیشتر بازدیدکنندگان کرایه کردن موتر با دریوری را که منطقه را می‌شناسد آسان‌تر می‌یابند. در قریه‌ها مردم میان خانه‌ها، کشتزارها و باغ‌ها پیاده رفت‌وآمد می‌کنند و هنوز از خر برای بردن علف، میوه و هیزم در راه‌های باریک‌تر استفاده می‌شود.