خوست

خوست مرکز ولایت خوست و یکی از بزرگ‌ترین شهرهای جنوب‌شرق افغانستان است. این شهر در ارتفاع حدود ۱۲۰۰ متر در میانه جلگه خوست، تقریباً ۲۳۰ کیلومتر راه زمینی از کابل و در فاصله کمی از مرز پاکستان قرار دارد و آب‌وهوای گرم، پیرامون سرسبز و سرک‌های پرجنب‌وجوشش آن را از شهرهای کوهستانی داخل کشور کاملاً متفاوت می‌سازد. شهر در دهه‌های اخیر به‌سرعت رشد کرده است. مرکز آن شبکه فشرده‌ای از بازارهاست که دکان‌هایش همه چیز، از محصولات تازه و چلغوزه تا وسایل برقی، پارچه و کالاهای آورده‌شده از پاکستان و کشورهای خلیج را می‌فروشند. پیرامون مرکز، ساحه‌های مسکونی از قلعه‌های خانوادگی دیوارکشی‌شده، که بسیاری تازه‌سازند، در کنار مسجدها، مکتب‌ها، شفاخانه‌ها و محوطه پوهنتون شیخ زاید گسترده‌اند. خوست مرکز تجارتی و آموزشی سراسر منطقه است و مردمش به مهمان‌نوازی و عشق به کرکت شناخته می‌شوند. بناهای تاریخی اندکی دارد، اما تصویری زنده از زندگی امروزی ولایتی در جنوب‌شرق عرضه می‌کند و پایگاه گشت در جلگه و تپه‌های پیرامون آن است.

درباره تاریخ آغازین خوست به عنوان شهر اندک نوشته شده است. جلگه قرن‌ها منطقه‌ای کشاورزی بود که در پیرامون قریه‌های قبیله‌ای سامان یافته بود، و آبادی اصلی آن به عنوان مرکز بازار و اداره‌ای رشد کرد که مردم ولسوالی‌های اطراف برای داد و ستد به آن می‌آمدند. در قرن بیستم میلادی این شهر پاسگاه مهم دولتی در مرز شرقی شد. در دهه ۱۹۸۰ میلادی برای دوره‌های طولانی بر اثر جنگ از دیگر جاها جدا افتاد و بخش بزرگی از آن از آن پس بازسازی شده است. هنگامی که خوست در دهه ۱۹۹۰ میلادی ولایتی جداگانه شد، این شهر مرکز آن شد. از اوایل دهه ۲۰۰۰ میلادی شهر با سرک‌ها، بازارها و یک پوهنتون تازه به‌سرعت گسترش یافته است، و پولی که خویشاوندان شاغل در کشورهای خلیج به خانه می‌فرستند هزینه بسیاری از ساخت‌وسازهای تازه را پرداخته است.

خوست شهری پشتوزبان است و فرهنگش سنت‌های قبایل جلگه را بازتاب می‌دهد. مردان اغلب در حجره یا چایخانه گرد می‌آیند تا درباره خبرها و کسب‌وکار گفت‌وگو کنند و مهمان‌نوازی مایه افتخار است. بیشتر مردم مسلمان سنی‌اند و مسجدهای شهر در نماز جمعه و ماه رمضان پررفت‌وآمدند. کرکت شیفتگی بزرگ شهر است. مسابقه‌ها همه جا، از کوچه‌های پشتی تا میدان‌های درست و حسابی، برگزار می‌شوند و موفقیت تیم ملی، کرکت‌بازان را به قهرمانان محلی بدل کرده است. فوتبال و والیبال نیز محبوب‌اند. عروسی‌ها دهل و اتن را به محله‌های مسکونی می‌آورند و موسیقی، شعر و سریال‌های تلویزیونی پشتو بخشی از زندگی روزمره‌اند. پوهنتون و مکتب‌های بسیار، شمار بزرگی از محصلان و شاگردان را در شهر گرد آورده‌اند.

شهر بر کف هموار جلگه خوست قرار دارد و کشتزارهای گندم و جواری، باغ‌ها و باغچه‌های سبزی که با جوی‌های آبیاری سیراب می‌شوند، آن را در بر گرفته‌اند. در روزهای صاف، پشته‌ها و کوه‌هایی که جلگه را در میان گرفته‌اند از هر سو دیده می‌شوند و دامنه‌های بلندتر با جنگل تیره‌تر پوشیده‌اند. آب‌وهوا گرم‌تر و مرطوب‌تر از بیشتر شهرهای افغانستان است. تابستان گرما و توفان‌های موسمی می‌آورد که اطراف را سبز سیر می‌کنند، و زمستان معتدل است، با شب‌های خنک و روزهای آفتابی. سفرهای کوتاه با موتر از شهر به دامنه‌ها می‌رسد، جایی که جنگل‌های ناجو و بلوط و دامنه‌های پوشیده از مزری با سرک‌های شلوغ مرکز شهر تضاد دارند.

رستورانت‌های خوست در منطقه به گوشتشان شناخته می‌شوند. تکه کباب، چپلی کباب و قبرغه گوسفند در بازارها روی ذغال کباب می‌شوند، و کراهی، گوشتی که در تابه‌ای گود با بادنجان رومی، مرچ و ادویه پخته می‌شود، بازتاب آشپزی مشترک دو سوی مرز است. قابلی پلو و شوربا با نان تازه پیش می‌شوند. در خزان و زمستان بازارها چلغوزه بریان‌شده جنگل‌های ولایت را می‌فروشند و میوه و سبزی جلگه در بیشتر ماه‌های سال عرضه می‌شود. شیرینی‌فروشی‌ها برای رمضان و عیدها جلبی و دیگر شیرینی‌ها آماده می‌کنند و چای، سبز یا سیاه با شیر، همه جا پیش می‌شود.

بازارهای خوست بیشتر مراکز تجارتی‌اند تا مراکز صنایع دستی و لباس، پارچه و لوازم خانه پاکستان و کشورهای خلیج را در کنار محصولات محلی می‌فروشند. از جمله کالاهای محلی، بوریا، سبد و جای‌نماز بافته‌شده از مزری، کلاه و واسکت گلدوزی‌شده و پیراهن و شال‌های گلدوزی‌شده زنانه است. خیاطان در سراسر بازار پیراهن و تنبان و واسکت را به سفارش می‌دوزند و کلاه‌فروشان کلاه‌های گلدوزی‌شده‌ای را عرضه می‌کنند که در سراسر جنوب‌شرق پوشیده می‌شوند. نجاران و فلزکاران برای شهر رو به رشد، اثاثیه، دروازه و لوازم خانه می‌سازند.

دلپذیرترین زمان برای دیدن شهر خوست از عقرب تا حمل است. روزها گرم و آفتابی و شب‌ها خنک‌اند و در زمستان شهر از برف و سرمای سخت کابل و گردیز در امان است، هرچند سرک کوهستانی گردیز ممکن است برفی باشد. از ثور گرما فزونی می‌گیرد و جوزا تا اسد گرم و مرطوب است، و در سرطان و اسد باران‌های موسمی و رعد و برق ممکن است کوچه‌ها و سرک‌های روستایی را زیر آب ببرد. خزان چلغوزه تازه را به بازارها می‌آورد و بهار کشتزارهای سبز و شکوفه را به باغ‌های اطراف شهر.

شهر خوست حدود ۲۳۰ کیلومتر راه زمینی از کابل فاصله دارد؛ از راه لوگر و گردیز و سپس از کوه‌ها بر سرک گردیز به خوست. این سفر معمولاً پنج ساعت یا بیشتر طول می‌کشد. تکسی‌ها و منی‌بس‌های مسافربری در این مسیر رفت‌وآمد می‌کنند. میدان هوایی خوست در نزدیکی شهر قرار دارد و پروازهای داخلی از کابل به آن انجام شده است. بندر مرزی غلام خان با پاکستان در جنوب‌شرق شهر قرار دارد و سرک‌هایی نیز به سوی جنوب‌غرب به پکتیکا می‌روند. وضع سرک‌ها و شرایط محلی تغییر می‌کند، بنابراین مسافران باید پیش از حرکت از وضعیت کنونی آگاه شوند.

شهر خوست برای یک مرکز ولایت گزینه‌های اقامت قابل قبولی دارد؛ هوتل‌ها و مهمانخانه‌هایی از اتاق‌های ساده تا ساختمان‌های تازه و راحت‌تر. بیشترشان در مرکز شهر، نزدیک بازارهای اصلی و در امتداد سرک‌های اصلی خروجی شهرند. بسیاری از هوتل‌ها رستورانت خود را دارند. سطح گرمایش، سردسازی و آب گرم یکسان نیست، بنابراین بهتر است پرسیده شود، به‌ویژه در گرمای تابستان که ایرکاندیشن یا پکه اهمیت دارد. خانواده‌هایی که از بیرون کشور به دیدار می‌آیند اغلب نزد خویشاوندان می‌مانند و گردشگرانی که آشنایان محلی دارند ممکن است در خانه خانواده‌ای مهمان شوند.

رکشاها در خوست همه جا هستند و وسیله معمول رفت‌وآمدهای کوتاه در شهرند. تکسی‌ها را می‌توان در سرک‌های اصلی گرفت و بسیاری از مردم با موترسایکل رفت‌وآمد می‌کنند. بازارهای مرکزی را بهتر است پیاده گشت. تکسی‌ها و منی‌بس‌های مسافربری از ایستگاه‌های گوناگون شهر به گردیز، کابل، مراکز ولسوالی‌ها و مرز می‌روند و با پر شدن ظرفیت حرکت می‌کنند. برای گشت در تپه‌ها یا دیدن چند جا در یک روز، موتر کرایی با راننده عملی‌ترین گزینه است.